Bir besin zincirinde basamaklar ilerledikçe aktarılan enerji azalır, çünkü her basamakta enerjinin büyük kısmı solunumla ısı olarak kaybedilir; besin zincirlerinin genellikle birkaç basamakla sınırlı kalması bundandır.
Ekosistem Ekolojisi konusu, canlılar ile çevreleri arasındaki madde ve enerji akışını üreticiler, tüketiciler ve ayrıştırıcılar üzerinden inceler. Karbon, azot ve su döngüleri; mutualizm, kommensalizm ve parazitlik gibi türler arası ilişkiler; biyolojik çeşitlilik ve onu tehdit eden etkenler de bu başlıkta yer alır.
TYT Biyoloji sorularında bir canlının ekosistemdeki rolünü belirleme, bir değişikliğin döngüye etkisini yorumlama ve öncüllü yargılar görülür.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bir bölgede,
I. kısa mesafelerde yükselti farklarının fazla olması,
II. orman, göl ve çayır gibi farklı yaşam alanlarının bulunması,
III. doğal alanların tek tip bitkinin yetiştirildiği geniş tarlalara dönüştürülmesi
özelliklerinden hangilerinin bölgedeki biyolojik çeşitliliği artırması beklenir?
Cevabı göster
Cevap: B — I ve II
Yükselti farkları ve farklı yaşam alanları, değişik çevre koşulları oluşturarak daha çok türün yaşamasına olanak sağlar. Doğal alanların tek tip tarıma açılması ise habitat çeşitliliğini azaltır.
2. soruOrta
Karbon döngüsünde gerçekleşen;
I. yeşil bitkilerin fotosentez hızının artması,
II. canlıların solunumla atmosfere verdiği karbondioksit miktarının artması,
Fotosentez hızının artması, atmosferdeki karbondioksitin doğrudan tüketilmesi demektir ve miktarını azaltır; I doğrudur. Solunumun artması atmosfere karbondioksit eklediğinden II yanlıştır. Fosil yakıt kullanımının azaltılması ise atmosfere yeni salınan karbondioksiti sınırlar, yani kaynağı kısar; hâlihazırda atmosferde bulunan karbondioksiti doğrudan azaltan bir karbon yutağı değildir, bu nedenle III yanlıştır. Doğrudan azaltıcı etki yalnızca I’dedir.
3. soruKolay
Bazı canlıların ekosistemdeki madde ve enerji akışındaki rolleri aşağıda verilmiştir.
I. Bir mantar, ölü bitki artıklarındaki organik maddeleri parçalayarak üreticilerin kullanabileceği inorganik maddelerin ortama dönmesini sağlar.
II. Bir orkide, üzerinde yaşadığı ağacı besin kaynağı olarak kullanmadan fotosentezle organik madde üretir.
III. Bir kene, üzerinde yaşadığı memelinin kanıyla beslenir.
I, II ve III numaralı canlıların rolleri aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
Cevabı göster
Cevap: A — Ayrıştırıcı — Üretici — Tüketici
Kısaca — Mantar ayrıştırıcı, orkide üretici ve kene tüketicidir.
Mantar ölü organik maddeleri parçalayarak maddelerin yeniden ekosisteme katılmasını sağlar. Orkide fotosentezle organik madde ürettiği için üreticidir; ağacı yalnızca tutunma yüzeyi olarak kullanması bu rolü değiştirmez. Kene ise konağından hazır besin aldığı için tüketicidir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TYT (Temel Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın birinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.