Bir pınardan alınmış su ile laboratuvarda sentezlenmiş su arasında bileşim farkı yoktur; her iki örnekte de hidrojen ile oksijenin kütle oranı aynıdır.
Kimyanın Temel Kanunları bu sabit oranlar ilkesini, kapalı bir kapta tepkimeye girenlerin toplam kütlesinin ürünlerin toplam kütlesine eşit olduğunu söyleyen kütlenin korunumu kanunuyla birlikte ele alır. Aynı iki elementin birden fazla bileşik oluşturduğu durumlarda katlı oranlar kanunu, gazlar için ise birleşen hacim oranları devreye girer.
TYT Kimya sorularında verilen kütle oranından bir bileşendeki element kütlesini bulmak, tepkimede oluşan ürün kütlesini hesaplamak ya da hangi bulgunun hangi kanunu desteklediğini seçmek istenir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruOrta
X ve Y elementlerinden oluşan saf K bileşiğinde X’in kütlesinin Y’nin kütlesine oranı 3/5’tir. K bileşiği ve 4 g inert katıdan oluşan bir karışımın toplam kütlesi 32 g’dır.
Buna göre, karışımda bulunan K bileşiğindeki X’in kütlesi kaç gramdır?
Cevabı göster
Cevap: C — 10,5
Kısaca — Karışımdaki K bileşiği 10,5g X içerir.
Önce inert katıyı çıkararak K’nin kütlesini 32−4=28g bulursun. X ve Y’nin kütle oranı 3:5 olduğundan toplam sekiz payın üçü X’e aittir; dolayısıyla 28⋅83=10,5g X bulunur.
2. soruKolay
Kapalı bir kapta 8 g CH4 gazı, yeterli O2 ile tamamen yakılıyor. Tepkimede 32 g O2 harcandığı ölçülüyor.
Buna göre oluşan ürünlerin toplam kütlesi kaç gramdır?
Cevabı göster
Cevap: D — 40
Kısaca — Kapalı kapta kütle korunur; ürünlerin toplamı tepkenlerin toplamına eşittir: 8+32=40 g.
Yanma denklemini yazmana gerek yok: kapalı sistemde atomlar kaybolmaz, oluşan gazlar da kapta kalır. Bu yüzden ürünlerin toplam kütlesi 8+32=40 gramdır. Yalnızca CO2’yi hesaplamak veya oksijeni “harcandı” diye düşmek 32 ya da 24 gibi sonuçlara götürür; soru tek ürünü değil toplamı ister.
3. soruKolay
Aşağıdaki bulgulardan hangisi katlı oranlar kanununu doğrudan destekler?
Cevabı göster
Cevap: C — Aynı miktar karbonla birleşen oksijen kütlelerinin CO ve CO2 için 1:2 oranında olması
Kısaca — Aynı miktar karbonla birleşen oksijenin CO ve CO2’de 1:2 olması katlı oranlar kanununu doğrudan gösterir.
Katlı oranlar, iki element birden fazla bileşik yaparken birinin sabit kütlesine karşılık diğerinin kütlelerinin küçük tam sayılarla oranlanmasıdır. Mumun kütlesinin değişmemesi kütlenin korunumu, sudaki 1:8 oranı sabit oranlardır. Kaynağa göre yüzde değişmesi kanuna aykırıdır; tepken hacimlerinin tam sayılı oranı ise gazlarda hacim ilişkisidir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TYT (Temel Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın birinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.