Yüksek bir dağda yemek pişirmek daha uzun sürer; dış basınç düşük olduğu için su daha düşük sıcaklıkta kaynar ve tencere o sıcaklığın üstüne çıkamaz.
Maddenin Halleri konusu kaynamayı, sıvının buhar basıncının dış basınca eşitlendiği an olarak tanımlar. Katı, sıvı, gaz ve plazma hâllerinin tanecik düzeni burada karşılaştırılır; kristal katılar iyonik, moleküler, kovalent ağ ve metalik olarak sınıflandırılır, amorf katılar ise düzenli bir yapıya sahip değildir.
Gazların basınç, hacim ve sıcaklık ilişkisi de işlenir. TYT Kimya sorularında hâllerin özelliklerini karşılaştıran öncüllü yargılar ve bir maddeyi doğru katı türüyle eşleştirme maddeleri görülür.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruOrta
Saf sıvıların denge buhar basıncıyla ilgili,
I. Bir sıvının denge buhar basıncı, sıcaklık arttıkça artar.
II. Aynı sıcaklıkta tanecikler arası çekim kuvveti daha güçlü olan sıvının denge buhar basıncı daha yüksektir.
III. Sabit sıcaklıkta, sıvı ve buhar fazlarının birlikte bulunduğu kapalı bir kaptaki sıvı miktarı artırıldığında denge buhar basıncı artar.
yargılarından hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: A — Yalnız I
Kısaca — Yalnız I doğrudur. Sıcaklık arttıkça sıvı taneciklerinin buhar fazına geçme eğilimi ve denge buhar basıncı artar. Aynı sıcaklıkta tanecikler arası çekim güçlendikçe buharlaşma zorlaşır ve denge buhar basıncı daha düşük olur; II yanlıştır. Kapalı kapta sıvı ve buhar fazları birlikte bulunduğu sürece, sabit sıcaklıkta sıvı miktarını artırmak denge buhar basıncını değiştirmez; III yanlıştır. Daha fazla sıvının mutlaka daha yüksek denge buhar basıncı oluşturacağını düşünme.
2. soruOrta
Gaz ve plazma hâlleri karşılaştırıldığında,
I. Her iki hâldeki maddelerin de belirli bir şekli ve hacmi yoktur.
II. Plazma hâlinde, nötr gazdan farklı olarak serbest elektronlar ve iyonlar bulunur.
III. Plazma, gaz hâlindeki maddenin iyonlaşmasıyla oluştuğundan plazmanın tüm özellikleri gazlarla aynıdır.
yargılarından hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: E — I ve II
Gaz ve plazma hâllerindeki maddelerin taneciklerinin arası çok açık olduğundan ikisinin de belirli bir şekli ve hacmi yoktur (I doğru). Plazma iyonlaşmış tanecikler içerdiğinden yapısında serbest elektronlar ve iyonlar bulunur, nötr gaz taneciklerinde ise bunlar yoktur (II doğru). Plazma elektrik iletkenliği ve manyetik alandan etkilenme gibi gazlardan farklı özelliklere sahiptir, dolayısıyla tüm özellikleri gazlarla aynı değildir (III yanlış).
3. soruKolay
Kristal katılar, tanecik türleri ve tanecikleri arasındaki etkileşimlere göre iyonik, moleküler, kovalent ağ ve metalik katılar olarak sınıflandırılır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi metalik katıya örnektir?
Cevabı göster
Cevap: D — Çinko (Zn)
Kısaca — Çinko metalik katıya örnektir.
Zn atomları metalik bağdaki serbest elektronlarla bir arada durur. İyot (I2) ve kuru buz (CO2) moleküler katıdır; tanecikler van der Waals ile tutulur. Yemek tuzu (NaCl) iyonik, elmas ise karbonların kovalent ağ yaptığı bir ağ katısıdır. Elması metalik sanma: parlak ve serttir ama metal değildir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TYT (Temel Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın birinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.