Kant’a göre bir eylemin ahlaki değeri sonucundan değil, ödev bilinciyle yapılmasından gelir; insanı yalnızca bir araç olarak kullanmak bu yüzden her koşulda yanlıştır.
Ahlak Felsefesi iyi ve kötünün ölçütünü, evrensel bir ahlak yasasının olup olmadığını, özgürlük ile sorumluluk arasındaki ilişkiyi sorgular. Hazzı en yüksek iyi sayan hazcılık, en çok kişiye en çok mutluluğu hedefleyen faydacılık, erdemi aşırılıklar arasındaki ölçüde arayan erdem etiği ve ahlakın göreli olduğunu savunan görüşler bu alanın başlıca yaklaşımlarıdır.
TYT’de sorular bir düşünürün görüşünü anlatan paragraf verir ve bunun hangi ahlak anlayışına ya da hangi soruna ilişkin olduğunu sorar.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Duyguların ahlaki yaşamda nasıl yer tutacağı uzun süre tartışılmıştır. Aristoteles’e göre öfke duygusunu hiç yaşamamak her zaman erdem olmadığı gibi, en küçük olayda öfkeye kapılmak da erdem değildir. Erdemli kişi; doğru nedenle, doğru kişiye, uygun zamanda ve gerektiği ölçüde öfkelenir. Bu ölçü, her durumda aynı sayısal miktara indirgenmez. Dolayısıyla ahlaki bakımdan değerli olan, duyguyu tümüyle ortadan kaldırmak ya da onun sınırsızca peşinden gitmek değil, iki aşırılık arasındaki uygun tutumu bulmaktır.
Bu parçada Aristoteles’in ahlak anlayışına ait hangi kavram açıklanır?
Cevabı göster
Cevap: C — Altın orta
Aristoteles erdemi, eksiklik ile aşırılık arasındaki kişiye ve koşula uygun orta olarak tanımlar. Parçada öfkenin yokluğu ve ölçüsüzlüğü arasında uygun tutumun aranması altın orta anlayışıdır.
2. soruKolay
Bir filozof, insanların bütün eylemlerinde hazza yönelip acıdan kaçtığını savunur. Yeme, dinlenme, dostluk ya da oyun gibi haller de bu yönelimin örnekleridir. Bedensel veya ruhsal haz veren deneyimler kendi başlarına iyi, acı verenler ise kötüdür. Akıllı kişi de geçici bir hazzın daha büyük bir acıya yol açıp açmayacağını hesaba katarak seçim yapar. Böylece yakın zevk, uzak acıyı körlemesine davet etmez.
Bu parçada savunulan ahlak anlayışı aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Haz ahlakı
Parça, iyiyi hazla ve kötüyü acıyla tanımlamaktadır. Hazların sonuçlarının hesaplanması da temel ölçütün değiştiği anlamına gelmez; savunulan yaklaşım haz ahlakıdır (hedonizm).
3. soruKolay
Bazı düşünürler, her eylemin önceki nedenlerin zorunlu sonucu olduğunu savunur; bu durumda insanın “istediği gibi davranması” bir yanılsamadır. Karşı taraftaysa, insanın koşullar ne olursa olsun seçim yapabildiğini ve bu yüzden yaptıklarından sorumlu tutulabileceğini öne sürenler vardır. Her iki taraf da kendi savını günlük deneyimden örneklerle desteklemeye çalışır. İki görüş de ahlakın temellerini etkiler: Birinde sorumluluk zayıflar, diğerinde güçlenir. Böylece kuramsal ayrım, yargılarımızın sertliğini de etkiler. Tartışma, eylemin zorunluluk mu yoksa seçim mi içerdiği üzerinedir.
Bu parçada ahlak felsefesinin hangi problemi ele alınmaktadır?
Cevabı göster
Cevap: A — Özgürlük ve zorunluluk
Kısaca — Parçada eylemlerin zorunlu nedenlere mi dayandığı yoksa bireyin özgür iradesiyle mi gerçekleştiği irdelendiğinden özgürlük ve zorunluluk problemi ele alınmaktadır.
Metin, determinist anlayışın zorunluluk vurgusu ile eylemlerde seçim ve sorumluluk bulunduğunu savunan özgürlükçü yaklaşımı karşı karşıya getiriyor. Tartışmanın merkezinde insanın eylemlerinde ne ölçüde serbest olduğu yer alır. Doğa ile kültür çatışması veya bilgi ile inancın ayrımı gibi konular farklı felsefe alanlarının tartışmalarıdır; ahlaki sorumluluğun temelini belirleyen asıl ikilem eylemin seçim mi yoksa zorunluluk mu içerdiğidir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TYT (Temel Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın birinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.