Thales’in her şeyin ana maddesini aramaya yönelmesi, felsefenin doğuşunun simgesi sayılır; çünkü açıklamayı mitlerde değil, akılda aramıştır.
Felsefenin Konusu / Felsefeye Giriş başlığı felsefenin tanımını ve özelliklerini, felsefi düşüncenin doğuşunu, felsefenin bilim, din ve sanatla ilişkisini kapsar. Felsefe sorgulayıcı, eleştirel, sistemli ve evrensel bir düşünme etkinliğidir; hazır yanıtlarla yetinmez ve kendi sonuçlarını da sorgular.
Mantığa giriş niteliğindeki geçerlilik ve doğruluk ayrımı da bu konuda yer alabilir. TYT’de sorular genellikle bir paragraf verir ve bu paragrafta felsefi tutumun hangi özelliğinin öne çıktığını ya da felsefenin başka bir alanla hangi yönden ortaklaştığını sorar.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
İnsan, kendi sonluluğunu ve yaşamının yönünü sık sık sorgular. Bu sorgular bazen gece vakti içe doğan bir tedirginlik, bazen uzun bir konuşmanın konusu olur. Felsefe ile din insanın varoluşu, yaşamın anlamı ve ölüm gibi ortak sorunlara yönelebilir. Aynı soru, farklı kapılardan içeri girebilir. Ancak felsefe ileri sürdüğü görüşleri akıl yürütmeyle temellendirmeye ve tartışmaya açık tutmaya çalışırken din açıklamalarını vahiy ve inanç temelinde kurar. Bu yüzden aynı sözcükler iki alanda da geçse bile bağlamları ayrışır.
Bu parçada felsefe ile din arasındaki fark aşağıdaki ölçütlerden hangisine dayandırılmıştır?
Cevabı göster
Cevap: A — Bilgiyi temellendirme biçimine
Parça iki alanı ele aldıkları konular bakımından değil, görüşlerini hangi kaynağa dayandırdıkları bakımından ayırmaktadır: felsefe akıl yürütmeye, din ise vahiy ve inanca dayanır.
2. soruKolay
Bir öğrenci, gündelik yaşamda olağan karşıladığı bir olay karşısında durup “Neden böyle olmak zorunda?” diye sorar ve alışılmış açıklamalarla yetinmez. O ana kadar kendiliğinden işleyen düzen, birden açıklama ister hâle gelir. Öğrenci, hazır yanıtların sunduğu rahatlığı bırakıp işin köküne inmek ister. Soru, olayı daha da sıradanlaştırmak için değil, onu yeniden düşünmek için sorulur. Alışkanlığın kesildiği bu noktada düşünce, verilenle yetinmeyen bir uyanışa döner. Böylece gündelik olan, sorgulanabilir bir meseleye dönüşür.
Bu parça felsefi düşüncenin başlangıcındaki hangi özelliği örnekler?
Cevabı göster
Cevap: C — Merak ve hayreti
Alışılmış olan karşısında soru üretmek felsefi merak ve hayret tutumudur.
3. soruOrta
Mantıkta bir çıkarımın başarısı, tek bir ölçüye indirgenmez. Bir argümanın geçerliliği, sonucun öncüllerden mantıksal olarak çıkıp çıkmamasına; sağlamlığı ise hem geçerli olmasına hem de öncüllerinin doğru olmasına bağlıdır. “Bütün kuşlar uçar. Penguen bir kuştur. O hâlde penguen uçar.”
Buna göre bu argümanla ilgili en doğru değerlendirme hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — Biçimce geçerlidir ancak en az bir öncül yanlış olduğundan sağlam değildir.
Kısaca — Argüman biçimce geçerlidir; ancak “Bütün kuşlar uçar.” öncülü yanlış olduğundan sağlam değildir. Öncülleri doğru varsaydığında penguenin uçtuğu sonucu zorunlu olarak çıkar. Bu, geçerliliği sağlar; sağlamlık için ise öncüllerin de doğru olması gerekir. Dolayısıyla doğru cevap C’dir. Sonucun yanlış olması, çıkarımın biçimce geçersiz olduğunu tek başına göstermez.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TYT (Temel Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın birinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.