Kar ayakkabısı giyen biri kara gömülmeden yürüyebilir, çünkü aynı ağırlık daha geniş bir yüzeye dağıldığında birim alana düşen kuvvet, yani basınç küçülür.
Basınç konusu katı, durgun sıvı ve gaz basıncını ayrı ayrı ele alır. Katılarda belirleyici olan kuvvet ve yüzey alanıdır; durgun sıvılarda ise derinlik ve sıvının özkütlesi öne çıkar. Pascal ilkesi, kapalı bir kaptaki sıvıya uygulanan basıncın her yöne iletildiğini söyler ve hidrolik fren ya da kriko gibi düzeneklerin temelidir.
TYT Fizik sorularında günlük gözlemleri açıklayan öncüllü yargılar, açık hava basıncını ölçen düzenekler ve basıncın hangi niceliklere bağlı olduğunu sorgulayan maddeler görülür.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Cıvalı bir barometre deniz seviyesinden yüksek bir dağa çıkarılıyor. Cıvanın özkütlesi ve yer çekimi ivmesi değişmiyor.
Barometredeki cıva sütununun yüksekliğiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: B — Azalır
Kısaca — Barometredeki cıva sütununun yüksekliği azalır.
Barometrede açık hava basıncı Patm=ρgh bağıntısıyla cıva sütunu tarafından dengelenir. Dağa çıkıldıkça üzerimizdeki hava tabakası azaldığı için açık hava basıncı düşer. Cıvanın özkütlesi ve yer çekimi ivmesi değişmediğine göre daha küçük basıncı dengelemek için h yüksekliği küçülmelidir.
2. soruKolay
Durgun bir sıvıda bir noktadaki sıvı basıncı için;
I. Noktanın serbest yüzeye olan derinliğine bağlıdır.
II. Sıvının özkütlesine bağlıdır.
III. Kabın taban alanına bağlı değildir.
yargılarından hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: C — I, II ve III
Kısaca — Durgun sıvı basıncıyla ilgili üç yargı da doğrudur.
Bir noktadaki sıvı basıncı P=ρgh bağıntısıyla bulunur. Buna göre basınç, noktanın serbest yüzeye olan derinliği h ile sıvının özkütlesi ρ arttıkça artar. Bağıntıda kabın taban alanı bulunmadığından aynı derinlikteki basınç kabın taban alanına bağlı değildir.
3. soruKolay
Bir öğrenci, günlük yaşamdan aşağıdaki durumları gözlemlemektedir:
I. Keskin bir bıçağın, küt bir bıçağa göre domatesi daha kolay kesmesi II. Sırt çantasının geniş askılarının omuza daha az batması III. Yüklü bir kamyonun, boş bir kamyona göre yol zeminine daha çok zarar vermesi
Buna göre bu gözlemlerden hangileri, yalnızca temas yüzey alanının basınç üzerindeki etkisiyle açıklanabilir?
Cevabı göster
Cevap: C — I ve II
Keskin bıçak temas alanını azaltarak basıncı artırır, geniş askılar temas alanını artırarak basıncı azaltır; her ikisi yüzey alanı etkisine örnektir. Yüklü kamyon ise kuvvet (ağırlık) artışıyla basıncı artırdığından alan etkisiyle değil, kuvvet etkisiyle açıklanır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TYT (Temel Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın birinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.