Cam bir boruda su yukarı tırmanırken cıva aşağı çöker; bunun nedeni suda adezyonun, cıvada ise kohezyonun baskın olmasıdır.
Madde ve Özellikleri konusu bu tür gözlemleri özkütle, dayanıklılık, yüzey gerilimi ve kılcallık kavramlarıyla açıklar. Bir cismin boyutları aynı oranda büyütüldüğünde hacmi kesit alanından daha hızlı arttığı için dayanıklılığı azalır; büyük canlıların görece kalın kemiklere sahip olması bununla ilgilidir.
Özkütle ise karışımlarda ve yüzme olaylarında hesaplanan bir büyüklüktür. Sorular çoğu zaman günlük yaşamdan bir durum anlatıp öncüllü yargılardan hangilerinin doğru olduğunu sorar; seçenekler I, II ve III numaralı ifadelerin farklı birleşimlerinden oluşur.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Dar bir cam boruda sıvının yükselmesi veya alçalmasıyla ilgili;
I. Adezyon ve kohezyon kuvvetleri etkilidir.
II. Boru inceldikçe yükseklik farkı artabilir.
III. Olay yüzey gerilimiyle ilişkilidir.
yargılarından hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: E — I, II ve III
Kısaca — Üç yargı da doğrudur.
Kılcallıkta sıvı ile boru arasındaki adezyon ve sıvı molekülleri arasındaki kohezyon kuvvetlerinin dengesi, sıvının yükselmesini veya alçalmasını belirler. Bu olay yüzey gerilimiyle ilişkilidir ve borunun yarıçapı küçüldükçe sıvı düzeyindeki değişim büyüyebilir.
2. soruKolay
Ebru çalışmasında boyaların teknedeki yoğunlaştırılmış su üzerinde yüzmesi isteniyor. Aynı sıcaklıkta ölçülen özkütleler: su 1,20g/cm3, lacivert boya 0,95g/cm3, turuncu boya 0,80g/cm3.
Buna göre;
I. Her iki boya da bu su üzerinde yüzebilir.
II. Lacivert boyanın özkütlesi turuncu boyanınkinden büyüktür.
III. Turuncu boyanın özkütlesi suyun özkütlesinden büyüktür.
yargılarından hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: C — I ve II
Kısaca — Her iki boya da su üzerinde yüzebilir ve lacivert boya turuncu boyadan daha yoğundur.
Bir maddenin sıvı üzerinde yüzebilmesi için özkütlesinin sıvının özkütlesinden küçük olması gerekir; 0,95 ve 0,80 değerlerinin ikisi de 1,20’den küçüktür. Ayrıca 0,95>0,80 olduğundan lacivert boyanın özkütlesi daha büyüktür, fakat turuncu boyanın özkütlesi suyunkinden büyük değildir.
3. soruKolay
Doğadaki karıncalar kendi kütlelerinin 50 katını taşıyabilirken, bir fil kendi kütlesinin ancak 101’unu ek yük olarak taşıyabilmektedir.
Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: E — Karıncanın kesit alanının hacmine oranının filin oranından büyük olması
Kısaca — Karıncanın kesit alanının hacmine oranı filinkinden büyük olduğu için karınca kendi ağırlığına göre daha fazla yük taşıyabilir.
Benzer biçimli canlıların boyutu büyüdükçe hacim uzunluğun küpüyle, taşıyıcı kesit alanı ise karesiyle artar. Bu nedenle büyük canlılarda birim hacmi taşıyan kesit alanı azalır; farkın temel nedeni yalnızca kütle ya da kas yapısı değildir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TYT (Temel Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın birinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.