Pozitif yüklenen bir cisim proton kazanmış değildir, elektron kaybetmiştir; elektriklenmede yer değiştiren tanecikler yalnızca elektronlardır.
Elektrostatik bu temel üzerine sürtünme, dokunma ve etki yoluyla elektriklenmeyi kurar. Başlangıçta nötr iki cisim sürtündüğünde zıt işaretli yüklenir, dokunmada ise yük aynı işaretle paylaşılır; etkiyle elektriklenmede yük yalnızca yeniden dağılır. Elektroskobun yapraklarının açılıp kapanması bu olayları görünür kılan bir göstergedir.
Coulomb yasasına göre iki noktasal yük arasındaki kuvvet, yüklerin çarpımıyla doğru, aradaki uzaklığın karesiyle ters orantılıdır. Sorular çoğunlukla bir işlemler dizisinin sonunda cisimlerin yük işaretlerini, elektroskobun durumunu ya da kuvvetin kaç katına çıktığını sorar.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
İki noktasal yük arasındaki elektriksel kuvvetin büyüklüğü F’dir. Yüklerden birinin büyüklüğü 3 katına çıkarılırken diğer yük değiştirilmiyor; aynı zamanda yükler arasındaki uzaklık yarıya indiriliyor.
Buna göre, yeni elektriksel kuvvetin büyüklüğü F cinsinden kaçtır?
Cevabı göster
Cevap: A — 12F
Coulomb kuvveti yüklerin çarpımıyla doğru, aradaki uzaklığın karesiyle ters orantılıdır. Yük 3 katına çıkınca kuvvet 3 katına çıkar; uzaklık yarıya inince kuvvet (1/2)2=1/4 ile ters orantılı olduğundan 4 katına çıkar. Toplam etki 3 × 4 = 12 kat, yani yeni kuvvet 12F olur.
2. soruKolay
Yüklü bir elektroskobun açık olan yaprakları, pozitif yüklü bir çubuk elektroskobun topuzuna dokundurulmadan yaklaştırıldığında bir miktar kapanıyor. Çubuk uzaklaştırılınca yapraklar yeniden ilk açıklığına dönüyor.
Buna göre, elektroskobun başlangıçtaki yükü için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: B — Negatiftir.
Kısaca — Elektroskop başlangıçta negatif yüklüdür.
Pozitif çubuk yaklaştırıldığında elektroskoptaki elektronlar topuza doğru çekilir. Böylece yapraklardaki negatif yük ve yapraklar arasındaki itme azalır, yapraklar bir miktar kapanır. Çubuk uzaklaştırılınca yaprakların eski açıklığına dönmesi, olayın dokunmadan gerçekleşen geçici bir etki olduğunu doğrular.
3. soruKolay
Başlangıçta nötr olan P plastik çubuğu, R cam çubuğu ve T yün kumaş parçasına aşağıdaki işlemler uygulanıyor.
P çubuğu bir kumaşa sürtüldüğünde kumaştan P’ye elektron geçiyor.
R çubuğu ipek bir beze sürtüldüğünde R’den beze elektron geçiyor.
T kumaşı bir levhaya sürtüldüğünde levhadan T’ye elektron geçiyor.
Buna göre, işlemlerden hemen sonra hangi cisimler negatif yüklüdür?
Cevabı göster
Cevap: D — P ve T
Kısaca — İşlemlerden sonra P ve T negatif yüklüdür.
Bir cisim elektron aldığında negatif, elektron verdiğinde pozitif yüklenir. P kumaştan, T ise levhadan elektron aldığı için negatifleşir; elektronlarını ipek beze veren R pozitif yüklenir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TYT (Temel Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın birinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.