Akım taşıyan bir telin yanına konan pusula iğnesinin sapması, elektrik ile manyetizmanın birbirine bağlı olduğunu gösteren ilk gözlemlerden biridir.
Elektrik ve Manyetizma konusu bu bağın yanı sıra elektrik akımı, potansiyel fark, direnç ve Ohm yasasını işler. Seri bağlı dirençlerden aynı akım geçer, paralel bağlı kolların uçları arasındaki gerilim ise aynıdır; eşdeğer direnç hesabı bu iki kurala dayanır.
Mıknatısların kutupları, manyetik alan çizgileri ve elektromıknatıslar da başlığın içindedir. TYT Fizik sorularında devre şemaları üzerinden eşdeğer direnç ya da akım istenir; manyetizma tarafında ise kavramsal yargıların doğruluğu sorulur.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bir elektromıknatısın demir çekirdeği ve geometrisi değiştirilmeden sarım sayısı ile akım şiddeti birlikte artırılıyor.
Elektromıknatısın manyetik etkisi için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Cevabı göster
Cevap: E — Artar.
Kısaca — Sarım sayısı ve akım birlikte arttığı için elektromıknatısın manyetik etkisi artar.
Aynı çekirdek ve geometride manyetik alanın büyüklüğü, sarım sayısı ile akım şiddetinin çarpımına bağlı olarak güçlenir. Bu nedenle her iki niceliğin artırılması elektromıknatısı daha güçlü hâle getirir; akımın yönü kutupları etkileyebilse de burada sorulan manyetik etkinin büyüklüğüdür.
2. soruKolay
Düz bir iletken telden elektrik akımı geçiriliyor.
Teldeki akımın oluşturduğu manyetik alanla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: A — Akımın yönü ters çevrilirse manyetik alanın yönü de ters döner.
Manyetik alanın yönü sağ el kuralıyla bulunur: Başparmağını akım yönünde tuttuğunda kıvrılan parmakların tel çevresindeki manyetik alanın yönünü gösterir. Akımın yönü ters çevrilirse manyetik alanın yönü de ters döner.
3. soruOrta
Özdeş beş R direncinin dördü bir karenin kenarlarını, beşincisi bu karenin bir köşegenini oluşturacak biçimde bağlanmıştır.
Köşegenin uçları arasındaki eşdeğer direnç aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: E — 2R
Köşegen uçları arasında R’lik köşegen ile her biri 2R’lik iki kenar yolu paraleldir. 2R∥2R=R ve bu, köşegenle paralel olduğundan eşdeğer R/2 bulunur.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TYT (Temel Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın birinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.