Fiber optik kablolar ışığı, cam lif içinde art arda tam yansımaya uğratarak taşır; bu ancak ışık kırıcılık indisi büyük ortamdan küçük ortama giderken ve gelme açısı sınır açısını aştığında olur.
Optik konusu gölge, aydınlanma, düzlem ve küresel aynalar, kırılma, mercekler ve renk gibi geniş bir alanı kapsar. Düzlem aynadaki görüntü cisimle aynı boydadır, aynaya cisimle eşit uzaklıkta oluşur ve sağ ile sol yer değiştirmiş görünür.
TYT Fizik sorularında ışın çizimleri üzerinden açı hesapları, mercek ya da ayna değiştirildiğinde görüntünün nasıl değiştiği ve tam yansıma koşullarını sorgulayan öncüllü yargılar görülür.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bir cam türünden suya geçen tek renkli ışık için sınır açısı 48∘’dir.
Bu ışığın camdan suya geçişiyle ilgili,
I. Gelme açısı 32∘ iken ışık suya geçer.
II. Gelme açısı 48∘ iken kırılan ışın ara yüz boyunca ilerler.
III. Gelme açısı 61∘ iken ışık tam yansımaya uğrar.
yargılarından hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: E — I, II ve III
Yoğun ortamdan az yoğun ortama geçişte gelme açısı sınır açısından küçükse kırılma, eşitse ara yüz boyunca kırılma, büyükse tam yansıma gerçekleşir. Bu nedenle üç yargı da doğrudur.
2. soruOrta
İnce kenarlı bir mercekle asal eksen üzerindeki bir cismin net, ters ve cisimle aynı boyutta görüntüsü ekrana düşürülüyor; cisim-mercek ve mercek-ekran uzaklıkları eşit bulunuyor. Cisim yerinde bırakılıp mercek, yüzey eğrilikleri aynı fakat kırıcılık indisi daha büyük olan aynı biçimde başka bir mercekle değiştiriliyor.
Ekran yeniden net görüntü verecek biçimde kaydırıldığında oluşan görüntü için hangisi doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: B — Ters, cisimden küçük ve merceğe daha yakın
Başlangıçta cisim 2f noktasındadır. Kırıcılık indisi artınca odak uzaklığı küçülür, cisim yeni 2f’nin ötesine düşer; gerçek görüntü ters, cisimden küçük ve merceğe daha yakındır.
3. soruOrta
Sabit bir düzlem aynanın aynı noktasına ulaşan K ve L ışınları, ayna normalini içeren aynı düzlemdedir. Işınların aynaya ulaşmadan önce izledikleri yollar arasındaki küçük açı 50∘, K ışınının gelme açısı ise 30∘ olarak ölçülüyor. Ölçüm notlarında ışınların normalin aynı tarafında mı, farklı taraflarında mı bulunduğu belirtilmemiştir.
L ışınının yansıdıktan sonra ayna yüzeyiyle yapabileceği açıların tümü aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?
Cevabı göster
Cevap: C — 10∘ ve 70∘
Işınlar normalin aynı tarafındaysa L’nin gelme açısı 30∘+50∘=80∘, farklı taraflarındaysa 50∘−30∘=20∘ olur. Yansıma açısı gelme açısına eşit olduğundan, yansıyan ışının yüzeyle yaptığı açı sırasıyla 10∘ veya 70∘ olabilir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TYT (Temel Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın birinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.