Mevsimlerin oluşması Dünya’nın Güneş çevresindeki yıllık hareketiyle eksen eğikliğinin birlikte sonucudur; gece ile gündüzün art arda gelmesi ise günlük hareketten kaynaklanır.
Dünya'nın Şekli ve Hareketleri konusu Dünya’nın geoit şeklinin sonuçlarını, enlem ve boylamı, yerel saat farklarını, gündüz ve gece sürelerinin değişimini ve Güneş ışınlarının düşme açısını kapsar. Doğudaki bir yerde Güneş daha erken doğduğu için yerel saat ileridir; bu ilke boylam farkından saat hesaplamanın temelidir.
TYT’de sorular hem hesaplama hem de yorum içerir: iki kent arasındaki yerel saat farkını bulmak ya da gündüz süresinden bir yerin yarım küresini çıkarmak gibi.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bir merkezde 21 Haziran’da gündüz süresi 15 saat, gece süresi 9 saat olarak ölçülmüştür.
Buna göre bu merkezin Dünya üzerindeki konumuyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi kesinlikle doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: C — Kuzey Yarım Küre
Kısaca — 21 Haziran’da gündüzün geceden uzun olması, merkezin Kuzey Yarım Küre’de bulunduğunu gösterir.
Bu tarihte Kuzey Yarım Küre Güneş’e dönük olduğundan burada gündüzler 12 saatten uzundur. Merkezde gündüz 15, gece 9 saat olduğuna göre merkez Kuzey Yarım Küre’dedir.
2. soruKolay
Dünya’nın günlük hareketiyle ilgili aşağıdaki olaylar verilmiştir:
I. Rüzgâr ve okyanus akıntılarının yönlerinde sapma (Coriolis etkisi)
II. Bir noktada Güneş’in bir günde doğup batması
III. 21 Haziran’da Kuzey Yarım Küre’de gündüzlerin geceye göre uzun olması
IV. Farklı boylamlar arasında yerel saat farklarının oluşması
Bu olaylardan hangileri Dünya’nın günlük hareketinin sonuçlarıdır?
Cevabı göster
Cevap: C — I, II ve IV
Coriolis sapması ve bir noktada Güneş’in doğup batması günlük dönüşün sonuçlarıdır; farklı boylamlar arasında yerel saat farkının oluşması da bu dönüşe bağlıdır. 21 Haziran’da Kuzey Yarım Küre’de gündüzlerin uzun olması ise eksen eğikliği ve yıllık hareketle ilgilidir.
3. soruKolay
Aynı enlem üzerinde yer alan iki kentten 30∘ Doğu boylamındakinde yerel saat 09:40’tır. Buna göre, 45∘ Doğu boylamındaki kentte yerel saat kaçtır?
Cevabı göster
Cevap: D — 10:40
Boylam farkı 15∘ olduğundan yerel saat farkı 1 saattir. Daha doğudaki kentte saat daha ileridir; 09:40+1 saat =10:40 olur.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TYT (Temel Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın birinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.