Emeviler, Arap olmayan Müslümanları mevali olarak adlandırıp onlardan ek vergi alarak toplum içinde bir ayrım yaratmıştır; bu tutum, devletin sonunu hazırlayan nedenler arasında sayılır.
İslam Tarihi ve Uygarlığı konusu Hz. Muhammed dönemini, hicreti ve savaşları, Dört Halife Dönemi’ni, Emevileri, Abbasileri ve Endülüs’ü kapsar. Abbasiler döneminde Bağdat’taki Beytülhikme’de yapılan çeviriler, farklı kültürlerden gelen bilginin İslam dünyasında yeniden işlenmesini sağlamıştır.
TYT’de sorular bir olayın sonucunu, bir dönemle ilgili yargıların doğruluğunu ya da bilim ve kültür alanındaki gelişmelere dair çıkarımları sorar. Neden ile sonucu doğru eşleştirmek bu sorularda belirleyicidir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
751 Talas Savaşı’nda Abbasiler Çin güçlerini yenilgiye uğratmış; savaşın ardından Orta Asya’da İslamiyet’in yayılışı hızlanmış, Türk-Arap ilişkileri de gelişme göstermiştir.
Buna göre Talas Savaşı’nın sonuçlarından biri olarak aşağıdakilerden hangisi gösterilebilir?
Cevabı göster
Cevap: B — Çin’in Orta Asya’daki etkisinin görece gerilemesi
Kısaca — Talas’ta Abbasilerle Çin güçlerinin karşı karşıya gelmesi ve ardından İslamiyet’in Orta Asya’da hızlanması, Çin’in bölgedeki etkisinin görece gerilediğini gösterir.
Savaşın ardından yayılışın hızlanması ve Türk-Arap ilişkilerinin gelişmesi, Çin’in Orta Asya’daki ağırlığının kırıldığına işaret eder. İstanbul’un fethi, Haçlı Seferleri, Osmanlı’nın kuruluşu veya Malazgirt hem yüzyıl hem coğrafya olarak bu sonuç kümesine ait değildir. “Büyük savaş = büyük fetih” çağrışımıyla İstanbul veya Malazgirt’e sıçramamak gerekir.
2. soruOrta
Hz. Muhammed ve Dört Halife Dönemi’ne ait olaylarla ilgili şu yargılar ileri sürülmüştür:
I. Uhud Savaşı’nda okçuların yerini terk etmesi, Müslümanların üstünlüğü kaybetmesine yol açmıştır.
II. Hz. Ömer döneminde devlet gelirlerinin artması, divan teşkilatının kurulmasını zorunlu kılmıştır.
III. Hz. Ali döneminde iç mücadeleler, İslam Devleti’nin sınırlarını daraltmış; fetihler tamamen durmuştur.
Bu yargılardan hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: D — I ve II
Uhud’da okçuların yerini terk etmesi bozguna yol açmış; Hz. Ömer döneminde artan gelirler divanı gerektirmiştir. Ancak Hz. Ali döneminde iç mücadeleler olsa da fetihlerin tamamen durduğu ve sınırların daraldığı genellemesi doğru değildir.
3. soruKolay
İslam medeniyetinin bilimsel yükselişinde şu üç unsur birlikte etkili olmuştur:
• Farklı kültürlerden bilgi aktarımı • Kurumsal destek (kütüphane, hastane, rasathane) • Bilginin uygulamaya dönüştürülmesi
Bir tarihçi, yalnızca kurumsal desteğin varlığını bilimin gelişmesi için yeterli saymakta; bilgi aktarımı ve uygulama basamaklarını göz ardı etmektedir.
Bu tarihçinin yaklaşımıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Cevabı göster
Cevap: C — Gelişimi tek etkenle açıkladığı
Metin üç unsurun birlikte etkili olduğunu belirtirken tarihçi yalnızca kurumsal desteği yeterli görmektedir. Bu, gelişimi tek etkenle açıklamak demektir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TYT (Temel Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın birinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.