İslam inancına göre kader, Allah'ın olacak her şeyi ezelde bilip takdir etmesi; kaza ise bu takdirin zamanı gelince gerçekleşmesidir.
Allah-İnsan İlişkisi (Allah İnancı, Kader ve Kaza) konusu bu iki kavramın yanında Allah'ın zati ve subuti sıfatlarını, insanın irade ve sorumluluğunu, ecel, rızık, tevekkül ve dua gibi kavramları kapsar. Tevekkül, gerekli bütün tedbirleri aldıktan sonra sonucu Allah'a bırakmaktır; hiçbir çaba göstermeden beklemek tevekkül sayılmaz.
Kudret sıfatı Allah'ın her şeye gücünün yetmesini, ilim sıfatı ise her şeyi bilmesini ifade eder. Sorular çoğunlukla bir sıfatın tanımını verip adını sorar ya da kader anlayışına dair yanlış bir düşünceyi sunup onun hangi bilgiyle düzeltileceğini ister.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
İnsan, Allah’ın kendisine verdiği irade ve seçme gücü sayesinde davranışlarından sorumludur. Kader inancı, bu sorumluluğu ortadan kaldırmaz; aksine kişinin çabasını ve tercihlerinden hesaba çekileceğini kabul etmeyi gerektirir.
Bu metinden hareketle aşağıdakilerden hangisine ulaşılır?
Cevabı göster
Cevap: D — İnsan, iradesiyle seçtiği fiillerinden sorumludur.
Kısaca — İnsana seçme özgürlüğü ve cüzi irade verildiği için kişi kendi tercihleriyle gerçekleştirdiği eylemlerin ahlaki ve dinî sorumluluğunu taşır.
Kaderi insanın iradesini tamamen yok sayan bir zorlama (cebir) olarak görmek en yaygın yanılgılardan biridir. Parçada kader inancının insanın çabasını ve tercihlerini geçersiz kılmadığı açıkça vurgulandığından insan, iradesiyle seçtiği fiillerinden sorumludur yargısına ulaşılır.
2. soruKolay
İslam inancına göre Allah, evrendeki bütün varlıkları yoktan var etmiştir.
Allah’ın varlıkları meydana getirmesi ve yaratması aşağıdaki sıfatlarından hangisiyle ifade edilir?
Cevabı göster
Cevap: D — Tekvin
Kısaca — Allah’ın dilediği her şeyi yoktan var etmesi, yaratması ve meydana getirmesi Tekvin sıfatıdır.
Kıdem başlangıcının olmamasını, Beka sonunun bulunmamasını, Vahdaniyet tekliğini, Muhalefetün lil-havadis ise yaratılmışlara benzememesini belirten zati sıfatlardır. Soru kökündeki yaratma fiili doğrudan subuti bir sıfat olan Tekvin ile karşılanır.
3. soruKolay
Bir öğrenci, “Allah her şeyi önceden bildiğine göre insanın seçme özgürlüğü yoktur; o hâlde ceza ve mükâfat da anlamsızdır.” diye düşünmektedir.
Bu düşüncenin yanlışlığı aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
Cevabı göster
Cevap: B — Allah’ın bilmesi, insanın iradesini ve tercihini yok etmez; bilme, zorlama demek değildir
Kısaca — Allah’ın ezelî ilmiyle gelecekte ne olacağını bilmesi insanın tercihini zorlamaz; bilmek, zorla yaptırmak anlamına gelmez.
Öğrencinin hatası, ezelî “bilme” sıfatını “zorlama” (cebir) ile eş tutmasıdır. Bir öğretmenin öğrencisinin çalışmayıp zayıf alacağını önceden bilmesi, öğrenciyi o sonucu almaya zorlamaz; dolayısıyla Allah’ın bilmesi, insanın iradesini ve tercihini yok etmez; bilme, zorlama demek değildir açıklaması bu yanılgıyı giderir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.