Hinduizm, Budizm, Caynizm, Sihizm, Konfüçyüsçülük ve Taoizm, Hint ve Çin Dinleri başlığı altında birlikte ele alınır.
Bu konuda başarı, her geleneğe ait kavramı doğru dine bağlamaktan geçer: karma ve samsara Hint kökenli inançların ortak zeminidir, ahimsa yani canlılara zarar vermeme ilkesi en katı biçimde Caynizm'de yaşanır, Tao ise doğanın akışıyla uyum içinde yaşamayı anlatır. Budizm'in nirvana hedefi, Konfüçyüsçülüğün aile ve toplum düzenine yönelik erdem ahlakından ayrı tutulmalıdır.
AYT sorularında genellikle bir inanç, ibadet ya da ahlaki ideal betimlenir ve bunun hangi dine veya kavrama ait olduğu sorulur; seçeneklerde benzer kökenli dinler yan yana yer alır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Hint kültürünü araştıran bir gezgin, bir Hindu tapınağını (mandir) ziyaret eder. Tapınakta, ilahi bir varlığın heykelinin bulunduğu iç mekâna girmeden önce ayakkabılarını çıkarır. Rahiplerin heykele ışık, çiçek ve yiyecek sunarak yaptığı ibadet törenini (puja) izler. Cemaatin bazı üyelerinin alınlarında kırmızı bir işaret (tilaka) taşıdığını, bazılarının ise kutsal ineklere özel bir saygı gösterdiğini fark eder. Bu parçada Hinduizm ile ilgili aşağıdakilerden hangisinden söz edilmemiştir?
Cevabı göster
Cevap: C — Kast sistemi
Metinde puja, heykel, tilaka ve kutsal ineğe saygıdan söz edilir; kast sistemine dair hiçbir ifade geçmez.
2. soruKolay
Budizm’e göre acının nedeni istek ve arzulardır; bu acı sona erdirilebilir. Bu bakışa göre insan, kendi çabasıyla iç dünyasını dönüştürebilir ve dengeye ulaşabilir. Bunun için görüş, niyet, söz, eylem ve zihin disiplinini birlikte ele alan bir yol izlenir.
Acıyı sona erdirmek için önerilen bu yol aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Sekiz Dilimli Yol
Kısaca — Acının istek ve arzulardan kaynaklandığı, bu acının sona erdirilebileceği ve bunun için görüş, niyet, söz, eylem ve zihin disiplinini birlikte ele alan yolun izlenmesi, Budizm’deki Sekiz Dilimli Yol’dur.
Bu yol, Dört Yüce Gerçek’in dördüncü maddesidir. Kastlar arası yükselme ve Veda ayinleri Hindu geleneğine, yin-yang dengesi Taoizm’e aittir; tek tanrıya ibadet ise tevhid inancını yansıtır, Budist kurtuluş yolunun adı değildir.
3. soruOrta
Konfüçyanizm’de ideal kişi, bilgiyle donanmış, ahlaken tutarlı ve topluma örnek olacak şekilde davranan insandır. Böyle bir kişi, aile ve toplum ilişkilerinde ölçü ile dengeyi gözetir. Bu tip, makam ve servet peşinde koşmaktan çok doğru olanı bilip uygulamayı, nefsini terbiye etmeyi ve başkalarına adil davranmayı esas alır.
Bu ideal insan tipi hangi kavramla adlandırılır?
Cevabı göster
Cevap: E — Junzi
Kısaca — Kendini ahlaken geliştiren, doğru olanı uygulayan ve topluma örnek olan ideal insan junzi olarak adlandırılır. Bu nedenle doğru cevap E’dir. Çeldiricilerden xiaoren, kişisel çıkarını önceleyen insanı; tian, göğü; ren, insan sevgisini; li ise uygun davranış ve tören kurallarını ifade eder.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.