Modernleşme ve küreselleşmeyle birlikte ortaya çıkan inanç oluşumları Yeni Dinî Hareketler konusunun ilgi alanıdır.
Bu oluşumlar genellikle geleneksel dinlerden bazı öğeleri alır, onları yeni yorumlarla ve farklı kültürlerden derlenen uygulamalarla birleştirir. Bahailik, Moonculuk ve Scientology bu başlıkta örnek gösterilen yapılardandır. Bir kısmı, üyeleri üzerinde kurduğu yoğun denetim nedeniyle dinin istismarı tartışmalarına da konu olur; bu yüzden konu, söz konusu hareketleri yalnızca tanımakla kalmaz, onlara eleştirel bir gözle bakmayı da içerir.
AYT'de genellikle bir akımın inanç ve örgütlenme özellikleri anlatılır, ardından bu akımın adı ya da paylaştığı ortak nitelik sorulur; seçenekler birbirine benzeyen özellikleri sıralar.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bu akıma bağlı kişiler, merkezi bir örgütlenmeye, ortak bir kutsal metne veya tek bir kurucu otoriteye bağlı kalmak yerine astroloji, kristal terapi, reenkarnasyon ve Uzak Doğu meditasyon teknikleri gibi birbirinden farklı kaynaklardan beslenen kişisel bir “ruhsal arayış” anlayışını benimser. Bireysel deneyim ve öznel sezgi, kurumsal dinî otoritenin önüne geçer.
Bu parçada tanıtılan yeni dinî hareket aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — New Age Hareketi
Kısaca — Merkezi bir otoriteye veya ortak kutsal metne bağlı kalmaksızın astroloji, kristal terapi ve Uzak Doğu mistisizmini harmanlayan kişisel ruhsal arayış akımı New Age Hareketi’dir.
New Age (Yeni Çağ), kurumsal dinî yapıların dogmalarına karşı çıkarak bireysel deneyim ve sezgiyi önceleyen eklektik (farklı kaynakları birleştiren) bir yaklaşıma sahiptir. Seçeneklerdeki Yehova Şahitleri, Scientology ve Moon Tarikatı gibi hareketler ise katı bir liderlik hiyerarşisine, merkezi kurumsal örgütlenmeye ve değişmez inanç esaslarına sahip oldukları için parçadaki serbest arayış tanımına uymaz.
2. soruKolay
Bazı yeni dinî akımlar, üyeleri üzerinde yoğun etki kuran yapılarıyla “kült” veya dinî istismar tartışmalarının konusu olur. Bu yapılarda sıkça karşılaşılan örgütsel özellikler vardır.
Aşağıdakilerden hangisi bu tür oluşumlarda genellikle görülen bir özelliktir?
Cevabı göster
Cevap: A — Grup içinde mutlak otorite sahibi bir lider figürüne bağlılık esastır.
Birçok yeni dinî harekette ve kült yapısında merkezi bir lider etrafında hiyerarşik bağlılık kurulur; üyelerin davranışları bu otoriteye göre biçimlenir.
3. soruKolay
Milenyum veya kıyamet beklentisi taşıyan bazı yeni dinî hareketler, gelecekte gerçekleşeceğine inandıkları bir kurtuluş etrafında örgütlenir. Üyeler belirli kurallara uyar ve yeni üyeler kazanmak için inançlarını başkalarına yaymaya çalışır. Bu oluşumlar, modernleşmenin hızlandığı ve geleneksel bağların zayıfladığı toplumsal ortamlarda daha sık görülür. Bu parçadan hareketle söz konusu hareketlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Cevabı göster
Cevap: D — Resmî dinî kurumların yerini alıp tüm toplumda zorunlu inanç hâline gelmeleri
Kısaca — Parçada bu hareketlerin resmî dinî kurumların yerini aldığına veya tüm toplum için zorunlu inanç hâline geldiğine ilişkin bilgi verilmemiştir. Bu nedenle D seçeneği söylenemez. Çeldirici notu: Kurtuluş ya da kıyamet beklentisi, yeni üye kazanma çabası, üyelik kuralları ve geleneksel bağların zayıfladığı ortamlarda daha sık görülmeleri parçada açıkça belirtilmiştir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.