İbnü'l-Heysem, görmenin gözden çıkan ışınlarla değil, cisimlerden yansıyıp göze ulaşan ışıkla gerçekleştiğini savunarak optik biliminin gelişimine yön vermiştir.
İslam ve Bilim konusu bu tür katkıları, İslam'ın bilgiye ve akla verdiği değeri, bilginin kaynakları olarak duyular, akıl ve vahyin birlikte ele alınmasını kapsar. Cebiri bağımsız bir disiplin hâline getiren Harezmi ve tıpta yüzyıllarca okutulan eseriyle İbn Sina da konunun öne çıkan adlarıdır.
Medrese, rasathane ve darüşşifa gibi bilim ve eğitim kurumları da işlenir. Sorular çoğunlukla bir bilginin çalışmalarını ya da bir kurumun işlevini anlatan bir parça verir ve bunun kime veya hangi kuruma ait olduğunu sorar.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bir araştırmacı, Dünya’nın çevresini ölçmeye yönelik hesaplar yapan, farklı toplumların takvim ve coğrafya bilgilerini karşılaştıran, mineral bilimi ve astronomi üzerine eserler bırakan bir Müslüman bilgini incelemektedir. İnceleme, bilginin farklı alanlardaki yazılarını birlikte ele alacak biçimde planlanmıştır. Bu bilginin gözleme ve deneye dayalı yöntemlere önem verdiği belirtilmiştir. Araştırmacı, bu yöntemin eserlerde nasıl işlendiğini adım adım izlemeye çalışmaktadır.
Kısaca — Dünya’nın çevresini trigonometrik yöntemlerle hesaplayan, mineraloji ve karşılaştırmalı takvim/kültür araştırmalarıyla öne çıkan bilgin Biruni’dir.
Soru kökündeki çok yönlü çalışma alanlarına odaklanmalısın. Matematik ve cebir denince Harizmi, tıp ve felsefe denince İbn Sina akla gelse de; yerin çevresini ölçen, minerallerin özgül ağırlıklarını tespit eden ve gözleme dayalı yöntemiyle çığır açan deha Biruni’dir.
2. soruKolay
Bir öğrenci İslam medeniyetindeki eğitim kurumlarını şöyle özetlemiştir:
• Kur’an kıraati ve hafızlık eğitimi veren kurum: Darülkurra • Hadis ilminin özel olarak okutulduğu kurum: Darülhadis • Çeviri faaliyetleri ve ilmî tartışmaların merkezi olduğu kurum: Medrese
Öğrencinin özetindeki hangi kurum bilgisi yanlıştır?
Cevabı göster
Cevap: A — Yalnız Medrese
Kısaca — Çeviri faaliyetlerinin ve dönemin felsefi/ilmî tartışmalarının merkezîleştiği kurum medrese değil, Beytü’l-hikme’dir.
Kurumların kuruluş amaçlarını dikkatle hatırla: Darülkurra Kur’an kıraati ve hafızlık, darülhadis ise hadis uzmanlığı için kurulmuş doğru eşleştirmelerdir. Medreseler ise orta ve yükseköğretim düzeyinde fıkıh ve dinî ilimler ağırlıklı eğitim veren yapılardır; Antik dünyadan yapılan sistemli tercümelerin ve felsefi tartışmaların merkezi ise Abbasiler dönemindeki Beytü’l-hikme’dir. Dolayısıyla yanlış olan medrese bilgisidir.
3. soruKolay
İslam düşüncesinde bilgi kaynaklarıyla ilgili olarak “Yalnızca duyu verilerine dayanan bilgi kesin ve yeterli kabul edilir; vahiy ve akıl bilgi kaynağı sayılmaz.” iddiası ileri sürülmektedir.
Bu iddianın İslam düşüncesine göre düzeltilmiş biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: D — Duyu, akıl ve vahiy birlikte bilgi kaynakları arasında yer alır.
Kısaca — İslam düşüncesinde salim duyular, selim akıl ve vahiy bilgi kaynakları arasında yer alır. Duyularla dış dünyayı algılar, akılla değerlendirip çıkarım yapar ve vahiy yoluyla dinî bilgi ediniriz. Bu nedenle bilgi yalnızca duyulara indirgenemez; iddianın doğru biçimi D seçeneğidir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.