“Kitabı geri iade etti.” cümlesinde iade zaten geri vermek demektir, bu yüzden geri sözcüğü gereksizdir.
Anlatım Bozuklukları konusu iki ana gruba ayrılır: gereksiz sözcük, yanlış anlamda sözcük kullanımı, çelişki ve anlam belirsizliği gibi anlamsal bozukluklar ile eksik öge, özne-yüklem uyumsuzluğu, ek ve tamlama yanlışlıkları gibi yapısal bozukluklar. “Annesini çok seviyor ve saygı duyuyor.” cümlesinde ortak kullanılan nesne ikinci fiile uymaz, çünkü saygı annesine duyulur.
Sorular hangi cümlede bozukluk bulunmadığını, hangisinin belirli bir nedenden kaynaklandığını ya da birden fazla bozukluğu bir arada taşıdığını sorar.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
(I) Amcam eşyalarını yüklenip gün ağarmadan yola çıktı.
(II) Bu konuyu görüşmek üzere yarın yeniden bir araya geleceğiz.
Numaralanmış cümlelerin hangilerinde anlam bakımından anlatım bozukluğu vardır?
Cevabı göster
Cevap: D — III ve V
Kısaca — Bozukluk, “neredeyse tamamı” çelişkisinde ve ağaca kimin tırmandığının belirsizliğindedir.
“Neredeyse” yaklaşık bir eksiği, “tamamı” ise eksiği olmayan bir bütünü anlatır; ikisi aynı özneye yüklenemez. “Sincabı görünce korkup ağaca tırmandı” cümlesinde tırmananın sincap mı, onu gören kişi mi olduğu çözülemez. Amcanın eşya yükleyip yola çıkması, yarın yeniden toplanılması ve kapıyı açınca odayı boş bulmak ise anlamca düzgün kurulmuştur.
2. soruOrta
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlatım bozukluğu yoktur?
Cevabı göster
Cevap: A — Toplantı beklenenden erken bitince herkes dağıldı.
Kısaca — Anlatımı bozuk olmayan cümle, toplantının beklenenden erken bitmesi üzerine herkesin dağılmasıdır.
“Neredeyse bütün sınıf geziye katılmadı”nda “neredeyse” ile “bütün” birbirini bozar: ya yaklaşık bir çoğunluk katılmamıştır ya da sınıfın tamamı katılmamıştır. “Hırsızı fark edince arkasından koşmaya başladı”nda koşanın hırsız mı, onu gören mi olduğu belirsizdir. Kömürün yanması oksijeni artırmaz, tüketir; “giysilerinin yanı sıra sadece…” ise “yanı sıra” ile “sadece”yi çatıştırır. Erken biten toplantı cümlesinde böyle bir çatlak yoktur.
3. soruOrta
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birden fazla yapısal anlatım bozukluğu bir arada vardır?
Cevabı göster
Cevap: C — Ben ve öğrenciler bu kitabı okudu ve çok yararlandı.
Kısaca — Hem öğe sırası hem de ortak nesne bozuktur: “öğretmeni” yalnızca “dinledi”ye bağlanabilir.
“Notlar aldı” belirtme hâlinde bir nesne olarak “öğretmeni”yi alamaz; öğretmeni not almak diye bir birleşim yoktur. Nesnenin iki yüklemden sonra gelmesi de hangi eyleme bağlandığını iyice karıştırır. Cümleyi “Öğrenciler öğretmeni dinledi ve not aldı.” diye ayırınca her yüklem kendi isteğini karşılar. “Herkes ödevlerini teslim etti” kulağa çoğul kaçsa da aranan, tek cümlede üst üste binen iki yapı hatası değildir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TYT (Temel Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın birinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.