“Çocuklar bahçede top oynuyor.” cümlesinde yüklem oynuyor, özne çocuklar, nesne top, bahçede ise dolaylı tümleçtir; ögeleri bulmak her zaman yüklemden başlar.
Cümlenin Ögeleri konusu yüklem, özne, belirtili ve belirtisiz nesne, dolaylı tümleç, zarf tümleci ve edat tümlecini kapsar. Ögeler tek sözcükten ibaret olmayabilir; uzun bir fiilimsi öbeği ya da tamlama, cümlede yalnızca tek bir öge görevi görebilir.
Sorular bir cümledeki ögelerin doğru sıralanışını, numaralanmış sözlerin hangi öge olduğunu ya da belirli bir ögenin hangi cümlede bulunduğunu sorar. Seçenekler genellikle öbeklerin nerede başlayıp bittiğine dair ince farklara dayanır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruOrta
Sosyal medyanın yaygınlaşmasıyla birlikte gençler, gündelik hayatın küçük ayrıntılarını bile paylaşma alışkanlığını benimsedi.
Bu cümledeki ögelerin doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?
Kısaca — Öge sırası zarf tümleci, özne, belirtili nesne, yüklemdir.
Yüklem “benimsedi”dir; “ne benimsedi?” sorusunun yanıtı “gündelik hayatın küçük ayrıntılarını bile paylaşma alışkanlığını”dır ve belirtme eki aldığı için belirtili nesnedir. “Gençler” öznedir. “Sosyal medyanın yaygınlaşmasıyla birlikte” zaman ve durum bildirir; bir yer adı olmadığı için yer tamlayıcısı değil, zarf tümlecidir. En çekici çeldirici, cümleyi özneyle başlatmak veya “alışkanlığını” belirtisiz sanmaktır; dizi zarfla açılır ve nesnedeki eki unutmamak gerekir.
2. soruKolay
Ali, dün akşam kitabı bitirdi.
Bu cümlenin nesnesi aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Kitabı
Yüklem olan ‘bitirdi’ fiiline ‘neyi bitirdi?’ sorusu sorulduğunda ‘kitabı’ cevabı alınır; bu nedenle cümlenin belirtili nesnesi ‘kitabı’dır.
3. soruOrta
I. Araştırma boyunca düzenli not tutmak, ayrıntıları sonradan hatırlamamızı kolaylaştırdı. II. Kütüphaneci, eski kayıtları taramayı haftalık çalışma planına ekledi. III. Çocukluğundan beri en büyük isteği uzak ülkeleri görmekti. IV. Öğrenciler sorunu ayrıntılı biçimde tartışmak için dersin sonunda sınıfta kaldı. V. Yolculuk günlerinde sabah erken kalkmaktan hiçbir zaman yakınmadı.
Numaralanmış cümlelerde altı çizili isim-fiil gruplarından hangisi cümlenin öznesidir?
Cevabı göster
Cevap: A — I
Kısaca — Özne görevdeki grup, “Araştırma boyunca düzenli not tutmak”tır.
Yükleme “ne kolaylaştırdı?” diye sorunca bu grup çıkar. II “eski kayıtları taramayı” belirtili nesne, III “uzak ülkeleri görmekti” yüklemin kendisi, IV “tartışmak” amacıyla “için”e bağlanan grup, V “kalkmaktan” ise -dan’lı yer tamlayıcısıdır. En çok III çeler: orada da mastar vardır ama özne “isteği”dir, “görmekti” yüklemdir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TYT (Temel Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın birinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.