Evler sözcüğü ek almıştır ama yapı bakımından basittir, çünkü çoğul eki bir çekim ekidir ve yeni bir sözcük türetmez.
Sözcükte Yapı / Ekler konusu kök, gövde, yapım eki ve çekim eki ayrımı üzerine kurulur; sözcükler basit, türemiş ve birleşik olarak sınıflandırılır. Gözlükçü sözcüğünde göz kökü iki yapım eki alarak yeni anlamlar kazanır, kahverengi ise iki sözcüğün birleşmesiyle oluşur.
Sorular çoğunlukla bir parçadaki numaralı sözcüklerin yapısını ya da hangi sözcüğün farklı yapıda olduğunu sorar. Seçeneklerde benzer görünen sözcükler yan yana durur; bu yüzden her eki tek tek ayırıp türünü belirlemek en sağlam yoldur.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruOrta
Ressamın atölyesi, kasabanın en sessiz sokağındaydı. Dar kapısının önünde eski bir bank dururdu. Pencereden süzülen ışık, duvardaki tablolara yumuşak bir renk katıyordu. Havadaki toz yavaşça salınırdı. Ressam, sabahtan akşama kadar çalışırdı. Gece olunca lambanın ışığında çalışırdı.
Bu parçada aşağıdaki çekim eklerinden hangisi yoktur?
Cevabı göster
Cevap: E — Belirtme
Parçada “ressamın, kasabanın” ilgi, “pencereden, sabahtan” ayrılma, “tablolara, akşama” yönelme, “sokağındaydı, duvardaki” bulunma durumu ekleri vardır; ama belirtme durumu eki (-i/-ı/-u/-ü) taşıyan bir belirtili nesne parçada yer almaz.
2. soruKolay
Küçük kasabanın merkezindeki eski kitaplık (I), yıllardır aynı özenle korunuyordu. Buraya gelen okurlar, raflardaki tozlu ciltlerin arasında saatlerce kaybolurdu. Kasabanın tek çiçekçisi (II), her sabah dükkânının önüne taze güller dizerdi. Yaşlı bir yazar (III), her öğleden sonra kitaplığın en sessiz köşesine gelip yeni bir hikâye üzerinde çalışırdı. Onun kaleme aldığı öyküler, okuyanlarda derin bir sevgi (IV) uyandırırdı. Kasaba halkı, buradaki her kitabın kendilerine yeni bir bilgi (V) kazandırdığını düşünürdü.
Bu parçada numaralanmış sözcüklerden hangileri isim kökünden türemiştir?
Cevabı göster
Cevap: C — I ve II
“Kitaplık” isim kökü “kitap”a, “çiçekçi” ise isim kökü “çiçek”e isimden isim yapım eki (-lık, -çi) getirilerek türetilmiştir; ikisi de isim kökenlidir. “Yazar” (yaz-ar), “sevgi” (sev-gi) ve “bilgi” (bil-gi) ise sırasıyla “yazmak”, “sevmek” ve “bilmek” fiil köklerinden fiilden isim yapım ekiyle türemiştir.
3. soruOrta
Araştırmacı, kuraklıkla ilgili raporunda uzun süren susuzluktan (I) zarar gören tarlaları anlattı. İnceleme sırasında ayçiçeklerini (II) saydı, çevredeki gecekonduları (III) haritaya işledi. Köylülerin yetiştirdiği hanımelinin (IV) durumunu not etti; dere yatağının yakınında toplanan kuşburnundan (V) da örnek aldı. Bütün gözlemlerini iklim verileriyle karşılaştırdıktan sonra bölge için ayrıntılı bir değerlendirme hazırladı.
Bu parçadaki altı çizili sözcüklerden hangisi yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?
Cevabı göster
Cevap: A — I
“Susuzluk” sözcüğü “su-suz-luk” biçiminde yapım ekleriyle kurulmuş türemiş bir sözcüktür. “Ayçiçeği, gecekondu, hanımeli, kuşburnu” ise birden fazla sözcüğün kalıplaşmasıyla oluşmuş birleşik sözcüklerdir; sonradan aldıkları çekim ekleri yapılarını değiştirmez.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TYT (Temel Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın birinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.