Dondurma sözcüğü fiilimsi ekini taşısa da artık bir yiyeceğin adıdır ve fiilimsi sayılmaz; kalıcı ad olmuş sözcükleri ayırmak bu konunun ince noktalarından biridir.
Fiilimsiler üç gruba ayrılır: isim-fiiller eylemi ad gibi kullanır, sıfat-fiiller bir ismi niteler, zarf-fiiller ise yüklemi zaman, neden ya da durum bakımından tamamlar. “Koşan çocuk” bir sıfat-fiil, “kapıyı açınca” ise bir zarf-fiil örneğidir. TYT’de sorular bir zarf-fiilin temel eyleme hangi anlamı kattığını, numaralanmış cümlelerdeki fiilimsilerin türünü ya da hangi cümlede belirli bir fiilimsinin bulunduğunu sorar.
Seçenekler, ekleri birbirine benzeyen ama işlevi farklı yapılar üzerinden kurulur.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf-fiil, temel eylemin nedenini bildirmiştir?
Cevabı göster
Cevap: B — Yolu bilmeyince yanlış sokağa girip epey zaman kaybetti.
Kısaca — “Yolu bilmeyince”, yanlış sokağa girmenin nedenini bildirir: yolu bilmediği için sapmıştır.
Aynı “-ince” eki her yerde neden anlamı vermez; “eve varınca beni ara” zaman bildirir. “Gülümseyerek” ve “bakmadan” eylemin nasıl yapıldığını, “dinlerken” ise temel eylemle eş zamanlılığı anlatır. Eki bulmakla yetinme; yan eylemin temel eyleme hangi bilgiyi kattığını sor.
2. soruKolay
(I) Yağmur başlayınca durakta kalan yolcular yakındaki dükkâna sığındı. (II) Eski evleri korumak için hazırlanan proje, belediye meclisinde ayrıntılı biçimde görüşüldü. (III) Kıyıda biriken çöpleri erkenden toplayan gönüllüler, öğleye kadar hiç durmadan çalıştı. (IV) Bahçenin duvarı boyunca açan çiçekler, sokağa canlı bir görünüm kazandırdı. (V) Müzeye girerken görevlilerin güvenlikle ilgili uyarılarını dikkatle dinledik.
Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisinde isim-fiil kullanılmıştır?
Cevabı göster
Cevap: B — II
Kısaca — İsim-fiil yalnızca II. cümledeki “korumak”tadır.
“Eski evleri korumak için” grubunda bu sözcük bir işi adlaştırmış ve “için” edatına bağlanmıştır. Diğer cümlelerdeki “kalan, biriken, toplayan, açan” sıfat-fiil; “başlayınca, durmadan, girerken” zarf-fiildir. III’te fiilimsi çok diye orada da mastar arama; niteleyen ve tamamlayan türler vardır, isim-fiil yoktur.
3. soruOrta
I. Aynı olayı farklı kaynaklardan incelemek, ayrıntılar arasındaki çelişkileri görmemizi sağladı.
II. Uzun süre güneş altında kaldığı için rengi solmuş fotoğraflar özel bir kutuya yerleştirildi.
III. Tren istasyona varınca yolcular peronda bekleyen yakınlarına doğru ilerledi.
IV. Bu dosyayı yarın kurul başkanı okuyacak ve görüşlerini toplantıda açıklayacak.
V. Onun soruna bambaşka bir açıdan bakışı, ekibin yeni bir çözüm geliştirmesine yardımcı oldu.
Numaralanmış cümlelerde altı çizili sözcüklerle ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
Cevabı göster
Cevap: D — IV — Sıfat-fiil
Kısaca — Yanlış verilen tür, yüklem olan “okuyacak”ın sıfat-fiil gösterilmesidir.
IV. cümlede sözcük “kurul başkanı … okuyacak” yüklemidir; kendinden sonra nitelediği bir ad yoktur, gelecek zaman çekimidir. II’de “solmuş” ise “fotoğraflar”ı niteler, sıfat-fiildir; ekin -miş olması onu çekimli fiil yapmaz. I “incelemek” ve V “bakışı” isim-fiil, III “varınca” zarf-fiildir; bu eşleştirmeler doğrudur.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TYT (Temel Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın birinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.