“Ne gülüyor ne konuşuyordu.” cümlesi biçim olarak olumludur ama anlamca olumsuzdur; ne...ne bağlacı bu konunun bilinen tuzaklarından biridir.
Cümle Türleri, cümleleri yüklemin türüne göre isim ya da fiil cümlesi, yüklemin yerine göre kurallı, devrik ya da eksiltili, anlamına göre olumlu, olumsuz, soru ve ünlem, yapısına göre basit, birleşik, sıralı ve bağlı olarak sınıflandırır. Yüklemi sonda olmayan bir cümle devriktir; yüklemi hiç bulunmayan cümle ise eksiltilidir.
TYT’de sorular numaralanmış cümlelerden hangisinin belirli bir türde olduğunu ya da verilen bir cümlenin özelliklerinin hangi seçenekte doğru sıralandığını sorar.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruOrta
(I) Günün ilk ışıklarıyla istasyona vardık. (II) Peron, bu saatte her zamankinden daha sakindi. (III) Uzakta göründü uzun süredir beklediğimiz gece treni. (IV) Ne gişede görevli vardı ne de geniş bekleme salonunda yolcu. (V) Tren peronda yavaşça durdu ve kapılar birkaç dakika sonra açıldı.
Bu parçada numaralanmış cümlelerle ilgili aşağıdaki belirlemelerden hangisi yanlıştır?
Cevabı göster
Cevap: D — IV. cümle, anlamca olumlu bir isim cümlesidir.
IV. cümlenin yüklemi olumlu biçimli “vardı” olsa da “ne... ne...” bağlantısı hem gişede görevli hem salonda yolcu bulunmadığını bildirir; cümle anlamca olumsuzdur. Diğer belirlemeler, ilgili cümlelerin yüklem türü, yeri ve yapısıyla uyumludur.
2. soruKolay
Akşamüstü gölün üstüne yayılan sis, kıyıdaki evleri bir süre görünmez kıldı.
Bu cümlenin özellikleri aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
Cevabı göster
Cevap: B — Fiil cümlesi - kurallı - olumlu - fiilimsi bulunan
Kısaca — Cümle fiil, kurallı, olumlu ve fiilimsi bulunan bir cümledir.
Yüklem “görünmez kıldı”dır; “kıl-” yardımcı fiili “görünmez”i fiil öbeğine bağlar, bu yüzden cümle isim cümlesi değildir. Yüklem sonda durduğu için kurallı, yargı gerçekleştiği için olumludur. “Yayılan” sıfat-fiildir: çekimli ikinci bir yüklem değil, fiilimsi. Cümlede bağlaç da ikinci çekimli fiil de yoktur; “tek yüklemli isim cümlesi” ya da “bağlacı olan” okumaları bu yüzden düşer.
3. soruKolay
(I) Eski kütüphanenin yüksek pencerelerinden içeri solgun bir ışık süzülüyordu. (II) Görevli, iade edilen kitapları konularına göre raflara yerleştirdi. (III) Salondaki birkaç öğrenci sessizce notlarını gözden geçiriyordu. (IV) Rafların arasında ağır ağır ilerliyordu yaşlı araştırmacı. (V) Binanın arka bölümündeki okuma odası akşam saatlerinde kapandı.
Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi yükleminin yerine göre diğerlerinden farklıdır?
Cevabı göster
Cevap: D — IV
IV. cümlede “ilerliyordu” yükleminden sonra “yaşlı araştırmacı” öznesi geldiği için cümle devriktir. Diğer numaralanmış cümlelerin yüklemleri sonda yer alır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TYT (Temel Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın birinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.