Uyumak bir durum, sararmak bir oluş, kırmak ise bir iş bildirir; fiilleri anlamlarına göre ayırırken sorulacak soru, eylemin bir nesneyi etkileyip etkilemediği ve zamanla kendiliğinden bir değişim olup olmadığıdır.
Fiiller konusu bunun yanında kipleri, kişi eklerini, zaman kaymasını ve ek fiili de kapsar. “Yarın gidiyorum.” cümlesinde şimdiki zaman eki gelecek anlamı taşır, bu bir zaman kaymasıdır. Ek fiil ise isim soylu bir sözcüğü yüklem yapar: “Babası öğretmendi.” örneğinde olduğu gibi.
Sorular hangi cümlede durum fiili ya da ek fiil bulunduğunu sorar veya bir parçadaki fiillerin özelliklerini karşılaştırtır; seçenekler genellikle birbirine yakın cümlelerden oluşur.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bir gezi yazarı, yolculuk sırasında tuttuğu notları kitaplaştırmak (I) için uzun süredir çalışıyordu. Bu notları okurla paylaşmak isteyen (II) yazar, daha önce gördüğü (III) kasabaları yeniden gezerek (IV) ilk izlenimlerini gözden geçirdi. Böylece yıllar içinde değişen sokakları, dükkânları ve insan ilişkilerini eski notlarındaki ayrıntılarla karşılaştırdı. Kitabında yalnız yapıları değil, o yapılarda sürdürülen gündelik hayatı da anlatıyor (V).
Bu parçada numaralanmış sözcüklerden hangisi fiilimsi değildir?
Cevabı göster
Cevap: E — V
Kısaca — “Anlatıyor” kip ve kişi eki almış çekimli fiildir; fiilimsi değildir.
Sözcüğe “yargıyı o mu bitiriyor, yoksa işi ad/sıfat/zarf olarak mı taşıyor?” diye bak. “Kitaplaştırmak” işi adlaştırır (isim-fiil), “isteyen” ve “gördüğü” sonraki adı niteleyen sıfat-fiildir, “gezerek” yüklemi durumca tamamlayan zarf-fiildir. “-yor” çekim ekidir; onu fiilimsi sanma.
2. soruKolay
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde durum fiili kullanılmıştır?
Cevabı göster
Cevap: C — Sınav sonucunu öğrenen çocuk sevincinden ağladı.
Kısaca — Durum fiili, çocuğun duygu hâlini bildiren “ağladı”dır.
Nesne almaması tek başına durum demek değildir; oluş fiilleri de nesnesizdir. İşte etkilenen bir nesne vardır: kenarlarını zımparaladı, tarlayı sürdü. Oluşta özne iradesi dışında değişir: yapraklar sarardı, çorba kaynadı. “Ağladı” bir değişim değil, o andaki hâldir; bu yüzden durumdur.
3. soruKolay
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiil kullanılmıştır?
Cevabı göster
Cevap: B — Hava bugün çok soğuktu.
Soğuktu sözcüğünde soğuk sıfatına gelen -tu, ek fiilin görülen geçmiş zamanıdır. Diğer seçeneklerdeki -dı/-tı ekleri asıl fiillerin görülen geçmiş zaman ekidir; oynuyor da şimdiki zaman çekimidir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TYT (Temel Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın birinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.