Güzel sözcüğü “güzel ev” derken sıfat, “güzel konuştu” derken zarftır; sözcüğün türünü onu nasıl kullandığımız belirler.
Sözcük Türleri konusu isim, sıfat, zamir, zarf, edat, bağlaç, ünlem ve fiil gruplarını ve bunların cümledeki görevlerini kapsar. Ayrı yazılan de/da bağlacı ile bulunma hâli eki arasındaki fark da bu başlığın klasik sorularındandır; bağlaç cümleden çıkarıldığında anlam daralır ama cümle bozulmaz.
TYT’de sorular altı çizili sözcüklerin türünü sırasıyla buldurur ya da numaralanmış sözcüklerle ilgili verilen bilgilerden hangisinin yanlış olduğunu sorar. Seçenekler, aynı sözcüğün farklı türlerde okunabileceği ince ayrımlara dayanır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili “de/da” bağlaç olarak kullanılmamıştır?
Cevabı göster
Cevap: D — Anahtar çekmecede duruyor.
Kısaca — “Çekmecede”deki “-de” bulunma durumu bildiren çekim ekidir; ötekiler ayrı yazılan bağlaçtır.
Bağlaç olan “de/da”yı çıkardığında cümle yine kurulur, yalnızca vurgu azalır: “Ben yarınki geziye katılacağım” eksilmez. “Anahtar çekmece duruyor” ise yarım kalır; çünkü buradaki “-de” sözcüğe bitişik yazılan bulunma hâlidir. Ayrı yazılanlarda “de/da” bağlaç, bitişik olanda çekim ekidir.
2. soruKolay
I. Bu dosyayı arşive kaldıracağız.
II. Bunu daha önce de incelemiştik.
III. Bazı öğrenciler çalışmaya erken başladı.
IV. Bazıları sonuçları yarın açıklayacak.
Numaralanmış cümlelerde altı çizili sözcüklerin türü sırasıyla aşağıdakilerin hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — İşaret sıfatı - işaret zamiri - belgisiz sıfat - belgisiz zamir
Kısaca — Adın önündekiler sıfat, adın yerini tutanlar zamirdir: işaret sıfatı, işaret zamiri, belgisiz sıfat, belgisiz zamir.
“Bu dosya”da “bu” addan önce geldiği için işaret sıfatı; “Bunu incelemiştik”te “bunu” tek başına durduğu için işaret zamiridir. “Bazı öğrenciler”de “bazı” adın önünde belgisiz sıfat, “Bazıları açıklayacak”ta “bazıları” adın yerini tuttuğu için belgisiz zamirdir. Sıfat-zamir ayrımında soracağın tek soru şudur: Bu sözcük bir adın önünde mi, yoksa adın yerine mi geçiyor?
3. soruKolay
Gölün (I) kenarında devrilmiş bir kayık (II) duruyordu. Balıkçılar (III) fırtınadan önce (IV) ağı (V) toplamışlardı.
Bu parçada numaralanmış sözcüklerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Cevabı göster
Cevap: D — IV. sözcük isimdir.
Kısaca — IV numaralı “önce” sözcüğü edattır (ilgeçtir), isim değildir.
“-den önce” yapısında yer alan “önce” sözcüğü, “fırtınadan” sözcüğüyle öbekleşerek zaman ilgisi kuran bir edattır. I (gölün), II (kayık), III (balıkçılar) ve V (ağı) numaralı sözcükler ise birer isimdir. Dolayısıyla “IV. sözcük isimdir” yargısı yanlıştır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
TYT (Temel Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın birinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.