Seri bağlı direnç, bobin ve sığaçtan oluşan bir devrede frekans arttıkça bobinin indüktif reaktansı büyür, sığacın kapasitif reaktansı küçülür; ikisi eşitlendiğinde devre rezonansa girer ve etkin akım en büyük değerine ulaşır.
İndüksiyon, Alternatif Akım ve Transformatörler konusu, manyetik akıdaki değişimin nasıl gerilim ürettiğinden başlayıp bu reaktans dengesine ve transformatörde sarım sayıları ile gerilimler arasındaki orana uzanır. Uzun mesafeli iletimde gerilimin yükseltilmesi, hattaki ısı kaybını azalttığı için yorum gerektiren bir bağlamdır.
Sorular çoğunlukla bir düzeneği anlatır, ardından bir niceliğin değiştirildiğini söyler ve akımın, gücün ya da rezonans frekansının nasıl değişeceğini sorar. Seçenekler genellikle artar, azalır, değişmez biçimindeki kısa yargılardan oluşur.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruZor
Bir algılama düzeneğinin direnç, ideal bobin ve ayarlanabilir sığaçtan oluşan seri devresi, rezonans frekansında çalışmaktadır. Bobin, öz indüksiyon katsayısı daha büyük bir bobinle değiştiriliyor. Sığaç da devrenin rezonans frekansı başlangıçtakiyle aynı olacak biçimde ayarlanıyor. Kaynağın etkin gerilimi, frekansı ve devredeki direnç değiştirilmiyor. Ölçümler yeni durumda kararlı çalışma sağlandıktan sonra yapılıyor.
Buna göre devrenin etkin akımı ve sığacın uçları arasındaki etkin gerilim başlangıçtakine göre nasıl değişir?
Cevabı göster
Cevap: D — Akım değişmez, gerilim artar.
Devre aynı frekansta yeniden rezonansa getirildiğinden empedansı yine dirence eşittir ve etkin akımı değişmez. Daha büyük öz indüksiyon katsayısı indüktif reaktansı artırır; rezonanstaki kapasitif reaktans da aynı ölçüde arttığından sığacın etkin gerilimi artar.
2. soruZor
Bir santraldeki ideal olmayan yükseltici transformatör, dirençli bir iletim hattı üzerinden yalnız ohmik direnç içeren bir alıcı tesisi beslemektedir. Sistem yeniden düzenlenerek hattın alıcı ucundaki gerilim artırılıyor. Alıcı tesise aktarılan güç ve hattın direnci değişmiyor. Transformatör ile hattın birim zamanda ısıya dönüştürdüğü toplam enerji de aynı kalıyor. Sistemde başka enerji kaybı bulunmuyor.
Bu değişiklik sonucunda;
I. Transformatörün primerine kaynaktan aktarılan güç değişmez.
II. Transformatörün sekonderinden hatta aktarılan güç azalır.
III. Transformatörde birim zamanda ısıya dönüşen enerji azalır.
yargılarından hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: C — I ve II
Yalnız ohmik direnç içeren alıcıya aynı güç daha yüksek gerilimle aktarıldığında hat akımı ve hattaki ısı kaybı azalır. Bu nedenle sekonderden hatta aktarılan güç azalır. Toplam kayıp sabit olduğundan transformatördeki kayıp artar. Alıcının gücü ve toplam kayıp değişmediği için primerden alınan güç değişmez. I ve II doğrudur.
3. soruZor
Direnç, bobin ve sığacın seri bağlı olduğu bir alternatif akım devresinde, etkin gerilim sabit tutularak frekans artırılırken etkin akımın sürekli arttığı gözleniyor. Tarama, akım henüz en büyük değerine ulaşmadan durduruluyor. Ardından başlangıç frekansına dönülüyor. Aşağıdaki işlemler, bu başlangıç durumundan ayrı ayrı uygulanıyor; belirtilmeyen özellikler sabit tutuluyor.
I. Bobinin ohmik direnci değiştirilmeden indüktansı azaltılıyor. II. Sığacın kapasitansı azaltılıyor. III. Devredeki direncin ohmik direnci azaltılıyor.
Bu işlemlerden hangileri etkin akımı artırır?
Cevabı göster
Cevap: C — Yalnız III
Gözlem, başlangıç frekansının rezonans frekansından küçük olduğunu ve sığacın etkisinin baskın bulunduğunu gösterir; indüktansı veya kapasitansı azaltmak bu dengesizliği büyüterek akımı azaltır. Ohmik direnci azaltmak ise devrenin empedansını küçültür ve etkin akımı artırır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.