Bir kitabın ağırlığı ile masanın kitaba uyguladığı normal kuvvet eşit ve zıt olsa da etki-tepki çifti oluşturmaz, çünkü ikisi de aynı cisme etki eder.
Newton'un Hareket Yasaları konusunda bu ayrım, üçüncü yasanın en çok sınanan yönüdür. Birinci yasa net kuvvet sıfırken hızın değişmediğini, ikinci yasa net kuvvetin kütle ile ivmenin çarpımına eşit olduğunu söyler. AYT Fizik testinde sorular yatay düzlemde ipe bağlı cisimler, makaralı düzenekler ve hızlanan ya da yavaşlayan asansörlerdeki görünür ağırlık üzerine kurulur.
Öncüllü yargı soruları da sık görülür; seçenekler hangi yargıların doğru olduğunu ya da bir kuvvet değerini gösterir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Yatay masada duran bir kitabın ağırlığı G, masanın kitaba uyguladığı normal kuvvet N, kitabın masaya uyguladığı kuvvet K ve Dünya’nın kitaba uyguladığı çekim kuvvetinin tepkisi D ile gösterilmektedir.
Newton’un üçüncü yasasına göre hangisi bir etki-tepki çiftidir?
Cevabı göster
Cevap: C — N ile K
Etki-tepki aynı türden, zıt yönlü ve farklı cisimler üzerindedir. N masa tarafından kitaba, K kitap tarafından masaya uygulanan temas kuvvetleridir. G ile N dengede eşit görünen ayrı çiftlerdir, etki-tepki değildir.
2. soruZor
Asansördeki bir kişi, tabandaki terazide dururken elleriyle tavana yukarı yönlü kuvvet uygulamaktadır. Asansörün yukarı çıkarken yavaşladığı K ve aşağı inerken yavaşladığı L evrelerinde ivme büyüklükleri eşit ve g’den küçüktür. Kişi, tavana uyguladığı kuvveti ayarlayarak iki evrede terazinin aynı değeri göstermesini sağlıyor. Her evre ayrı ayrı tekrarlanıp kişi tavana temasını kestiğinde, asansörün ivmesi değişmiyor.
Temas kesildikten sonraki terazi değerleri NK,NL ve göstergelerdeki azalma miktarları ΔNK,ΔNL için hangi karşılaştırma doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: B — NK<NL ve ΔNK>ΔNL
Tavan kişiye aşağı yönlü kuvvet uygular; temas kesilince aşağı ivmeli K evresinde NK=m(g−a), yukarı ivmeli L evresinde NL=m(g+a) olur. Başlangıçtaki terazi değerleri eşit olduğundan, son değeri daha küçük olan K evresindeki azalma daha büyüktür.
3. soruZor
Sürtünmesiz yatay düzlemdeki A’ya hareketli makara bağlanmıştır. Bir ucu soldaki duvara bağlı ip, makaranın çevresinden dönerek A’nın solundaki B’ye bağlanır; iki ip kolu da yataydır. Yalnız A sağa doğru F ile çekildiğinde ip gerilmesi F/3 oluyor. Bu düzeneğe ayrı ayrı şu değişiklikler uygulanıyor:
I. A’daki kuvvet kaldırılıp B sola doğru F ile çekiliyor.
II. A’daki kuvvet korunurken B de sola doğru F ile çekiliyor.
İp esnemez; ip ve makara kütleleri önemsizdir.
İp gerilmesi başlangıçtakine göre nasıl değişir?
Cevabı göster
Cevap: B — I. durumda değişmez, II. durumda artar.
İp uzunluğu bağıntısından aB=2aA olduğundan başlangıçtaki F−2T=mAaA ve T=2mBaA eşitliklerinde T=F/3 kullanılırsa mA=2mB bulunur. Bu kütle oranıyla Newton yasası I. durumda T=F/3, II. durumda T=2F/3 verir; gerilme sırasıyla değişmez ve artar.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.