Bir terimi tanımlayıp ardından gündelik bir örnekle somutlaştıran parça, aynı anda hem açıklayıcı anlatıma hem de iki ayrı düşünceyi geliştirme yoluna başvurmuş olur.
Anlatım Biçimleri ve Düşünceyi Geliştirme Yolları konusu açıklama, tartışma, betimleme ve öyküleme biçimlerini; tanımlama, örnekleme, karşılaştırma, tanık gösterme, benzetme ve sayısal verilerden yararlanma yollarını kapsar. Sorular genellikle kısa bir bilgilendirici parça verip baskın anlatım biçimini ya da parçada kullanılmayan yolu sorar.
İnce nokta şudur: “denizden farklı olarak göl suyu tatlıdır” türünden bir karşıtlık karşılaştırmadır, benzetme değil; benzetme, bir şeyi daha güçlü olduğu bir yönden başka bir şeye benzetmektir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Empati, karşımızdaki kişinin duygu ve düşüncelerini, kendi bakış açımızı bir kenara koyarak onun yerine geçmiş gibi anlamaya çalışmaktır. Örneğin işini kaybeden bir arkadaşımızın üzüntüsünü, ‘Ben olsam ne hissederdim?’ diye sorarak değil, onun yaşadığı koşulları ve geçmişini dikkate alarak kavramaya çalışırız. Bu, karşımızdakinin duygusunu paylaşmak anlamına gelen sempatiden farklıdır; empatide kişinin bakış açısını tam olarak üstlenme çabası vardır.
Bu parçada ağır basan anlatım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Açıklayıcı anlatım
Kısaca — Metinde empati kavramı tanımlanıp işini kaybeden arkadaş örneğiyle somutlaştırıldığı ve sempatiyle karşılaştırılarak okura bilgi verildiği için açıklayıcı anlatım ağır basmaktadır.
Parçanın temel hedefi, okuyucuyu empati kavramı hakkında bilgilendirmek ve kavramın sınırlarını netleştirmektir. Yazar ilk cümlede tanım yapmış, ardından günlük hayattan bir örnek vererek düşüncesini geliştirmiştir. Metinde empati ile sempati arasında yapılan karşılaştırma seni tartışmacı anlatıma götürmemeli; çünkü yazar bir fikri çürütmeye çalışmamakta, kavramı daha iyi kavratmak amacıyla karşılaştırmadan yararlanmaktadır.
2. soruKolay
Güneş enerjisi, elektrik üretiminde yararlanılan yenilenebilir kaynaklardan biridir. Örneğin bir konutun çatısına kurulan güneş panelleri, evin elektrik ihtiyacının bir bölümünü karşılayabilir. Kömürlü santrallerin aksine bu paneller, elektrik üretirken yakıt yakmaz. Günde 10 kilovatsaat elektrik tüketen bir evde bu miktarın 4 kilovatsaati panellerden sağlanıyorsa günlük ihtiyacın %40’ı güneş enerjisiyle karşılanmış olur.
Bu parçada aşağıdakilerden hangisine başvurulmamıştır?
Cevabı göster
Cevap: D — Tartışma
Kısaca — Metinde bilgi verme, örnekleme, kıyaslama ve istatistiksel veriler yer alırken karşıt bir tezi çürütmeye veya okuyucunun fikrini değiştirmeye yönelik tartışmacı anlatıma başvurulmamıştır.
Parçada güneş enerjisi hakkında genel bilgi verilerek açıklama yapılmış, çatıya kurulan panellerle düşünce örneklendirilmiştir. Kömür santralleri ile güneş panellerinin karbon salımı kıyaslanarak karşılaştırmaya; “bin ton”, “üçte bir” ifadeleriyle de sayısal verilere yer verilmiştir. Metinde savunulan bir fikre karşı çıkma veya yerleşik bir yargıyı tartışarak yıkma çabası bulunmadığından tartışma anlatım biçimi kullanılmamıştır.
3. soruKolay
“Mikroiklim”, çevresindeki geniş alanın ikliminden farklı özellikler gösteren küçük bir bölgenin iklimidir. Gölgeli bir avlu, yakındaki açık alandan daha serin olabilir; ağaçlıklı bir park da birkaç sokak ötedeki taş zeminden daha düşük sıcaklıkta kalabilir. Bu farklar kent planlamasında önem taşır.
İlk cümlede başvurulan düşünceyi geliştirme yolunun temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — Bir kavramın ayırt edici özelliklerini belirterek sınırlarını çizmek
Kısaca — İlk cümle mikroiklim kavramını tanımladığı için temel işlevi kavramın ayırt edici özelliklerini belirterek sınırlarını çizmektir.
Parçanın ilk cümlesi “Mikroiklim nedir?” sorusuna yanıt veren klasik bir tanım cümlesidir. Tanımlamanın temel amacı, bir kavramı benzer diğer kavramlardan ayıran temel özelliklerini ortaya koymak ve onun anlamsal çerçevesini netleştirmektir. Bu nedenle ilk cümlenin işlevi bir kavramın ayırt edici özelliklerini belirterek sınırlarını çizmek olarak ifade edilir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.