Anıyı günlükten ayıran şey yazılış zamanıdır: günlük o gün yaşananı sıcağı sıcağına kaydeder, anı ise yıllar sonra geriye dönüp bakar.
Kişisel Hayatı Konu Alan Metinler; anı, günlük, mektup, biyografi ve otobiyografi gibi türleri kapsar. Biyografide yazar başka birinin hayatını belgelere dayanarak üçüncü kişi ağzından anlatır, otobiyografide ise kişi kendi hayatını kendisi yazar. Bu ayrımlar çoğu zaman bir kitap tanıtımı ya da tanım parçası üzerinden sorulur: tanıtılan eserin türü, boşluklara gelecek tür adları veya iki türü ayıran temel ölçüt istenir.
Seçenekler birbirine yakın tür adlarından oluştuğu için anlatıcının kim olduğuna ve yazılış zamanına dikkat etmek belirleyicidir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bir yazarın, ünlü bir bilim insanının çocukluğundan yaşlılığına kadar geçirdiği evreleri; mektuplarından, tanıklık eden kişilerin ifadelerinden ve resmî belgelerden yararlanarak üçüncü bir gözle anlattığı kitap, geçtiğimiz ay yayımlandı.
Bu parçada tanıtılan eserin türü aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: D — Biyografi
Kısaca — Tanınmış bir şahsiyetin hayatının başka bir yazar tarafından belgelere ve tanıklıklara dayanılarak üçüncü kişi ağzıyla anlatıldığı eser bir biyografidir.
Biyografi (yaşam öyküsü); bilim, sanat veya edebiyat alanında iz bırakmış kişilerin hayatını nesnel kanıtlar, mektuplar ve tanık anlatımlarıyla ele alan öğretici bir türdür. En güçlü çeldirici olan otobiyografide ise kişi kendi yaşamını birinci tekil kişi (“ben”) ağzıyla aktarır. Parçada yaşamın “bir yazar tarafından” ve “üçüncü bir gözle” anlatıldığı açıkça belirtildiğinden eser kesinlikle bir biyografidir.
2. soruKolay
I. Günlük: Yazar, yaşadığı günün izlenimlerini çoğunlukla o güne ait bir tarih kaydıyla tutar.
II. Anı: Yazar, geçmişte yaşadığı olayları zaman geçtikten sonra, genellikle daha geniş bir bakışla aktarır.
Bu iki açıklamaya göre anı ile günlüğü ayıran temel ölçüt aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: E — Zamanın tutulma biçimi: eşzamanlı kayıt ile geriye dönük anlatım
Kısaca — Günlük ile anı arasındaki temel fark; günlüğün günü gününe (eşzamanlı), anının ise olayların üzerinden zaman geçtikten sonra (geriye dönük) kaleme alınmasıdır.
Öncüllerde günlüğün “o güne ait bir tarih kaydıyla”, anının ise “zaman geçtikten sonra” yazıldığı vurgulanarak zaman ilişkisi ön plana çıkarılmıştır. Her iki tür de birinci tekil şahısla yazılır ve belgesel nitelik taşır; dolayısıyla kurmaca olma ya da anlatıcı şahıs bakımından aralarında bir fark yoktur. Bu nedenle belirleyici temel ölçüt, zamanın tutulma biçimidir.
3. soruKolay
Bir kişinin hayatını üçüncü tekil şahıs ağzından, belgesel nitelikte anlatan öğretici türe denir. Yazarın kendi hayatını kendisinin kaleme aldığı türe ise adı verilir.
Bu parçada boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
Cevabı göster
Cevap: B — biyografi – otobiyografi
Kısaca — Boş bırakılan yerlere sırasıyla biyografi ve otobiyografi getirilmelidir.
Bir başkasının yaşamını nesnel belgelere dayanarak üçüncü kişi ağzından anlatan öğretici metinlere biyografi (yaşam öyküsü) denir. Kişinin kendi yaşam evrelerini birinci kişi ağzıyla bizzat kaleme alması ise otobiyografi (öz yaşam öyküsü) olarak adlandırılır. Sıralamaya dikkat edildiğinde ilk boşluk biyografiyi, ikinci boşluk ise otobiyografiyi karşılar; seçeneklerde bu kavramların ters sırada verildiği çeldiriciye düşülmemelidir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.