Divan şiirinde anlam çoğu zaman tek bir beyitte tamamlanır; gazelin beyitleri birbirinden bağımsız düşünceler taşıyabilir ve buna parça güzelliği denir.
Divan Edebiyatı konusu aruz ölçüsünü, beyit nazım birimini, gazel, kaside, mesnevi, rubai, tuyuğ, şarkı ve murabba gibi nazım biçimlerini, mazmunları ve dönemin başlıca şairlerini kapsar. Mesnevide her beyit kendi içinde uyaklı olduğundan bu biçim uzun konulara elverişlidir.
Fuzuli, Baki, Nedim, Şeyh Galip ve Nefi gibi şairlerin her birinin ayrı bir sanat anlayışı vardır. AYT'de bilgiler önermeler hâlinde verilip hangilerinin doğru olduğu, bir parçada tanıtılan şair ya da genel özelliklerden hangisinin söylenemeyeceği sorulur.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Mesneviyle ilgili,
I. Her beyit kendi içinde kafiyelidir; kafiye düzeni aa bb cc… biçimindedir.
II. Konu bakımından yalnızca aşk temasıyla sınırlıdır, öğretici içerik taşımaz.
III. Fars edebiyatından Türk edebiyatına geçmiş bir nazım şeklidir.
Bu bilgilerden hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: A — I ve III
Mesnevide her beyit kendi içinde kafiyelidir (I doğru) ve tür Fars edebiyatından alınmıştır (III doğru); ancak mesnevi aşkın yanı sıra dinî-tasavvufi ve öğretici konuları da işleyebildiği için II yanlıştır.
2. soruKolay
XVI. yüzyılda yaşamış, şiirlerinde aşk, ıstırap ve tasavvufi duyguları derin bir lirizmle işlemiş bir Divan şairidir. Türkçe, Arapça ve Farsça divanları bulunan şair, Kerbela olayını anlattığı eseriyle ve Leylâ vü Mecnûn adlı mesnevisiyle tanınır.
Bu parçada söz edilen şair aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — Fuzûlî
Kısaca — Üç dilde divanı bulunan, Kerbela olayını anlattığı Hadîkatü’s-Süedâ ve Leylâ vü Mecnûn mesnevisiyle tanınan 16. yüzyıl şairi Fuzûlî’dir.
Fuzûlî; aşkı, ızdırabı ve tasavvufi derinliği lirik bir dille işleyen en büyük Divan şairlerindendir. Dönemdaşı olan Bâkî ise dünyevi zevkleri ve rindane yaşamı öne çıkaran bir şair olup mesnevi kaleme almamıştır. Eserde adı geçen üç dilde (Türkçe, Arapça, Farsça) divan sahibi olma ve Kerbela konusunu işleme nitelikleri doğrudan Fuzûlî’ye aittir.
3. soruKolay
Divan edebiyatı, XIII-XIX. yüzyıllar arasında Arap ve İran edebiyatının etkisiyle şekillenmiş bir edebiyat anlayışıdır.
Divan edebiyatının genel özellikleriyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Cevabı göster
Cevap: D — Toplumsal sorunlar ve halkın günlük dertleri şiirin temel konusu yapılmıştır.
Kısaca — Toplumsal sorunların ve halkın günlük dertlerinin şiirin temel konusu sayılması divan edebiyatının genel özellikleriyle örtüşmez; doğru cevap D’dir.
Divan şiirinde aşk, sevgili, güzellik, içki meclisi ve tasavvuf gibi temalar öne çıkar. Toplumsal eleştiri ve günlük yaşam unsurları da görülebilir; ancak bunlar geleneğin temel konu alanını oluşturmaz. Aruz ve beyit ağırlığı, sanatlı dil ve İran edebiyatından alınan nazım biçimleri diğer seçenekleri doğrular.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.