Âşık tarzı, anonim ve dinî-tasavvufi halk şiiri aynı nazım birimini, dörtlüğü, kullansa da bambaşka dünyalardan seslenir.
Halk Edebiyatı konusu mani, türkü, ninni ve bilmece gibi anonim ürünleri; koşma, semai, varsağı ve destan gibi âşık tarzı türleri; ilahi, nefes ve nutuk gibi tekke ürünlerini kapsar. Yiğitlik ve savaş konusunu işleyen koşmalara koçaklama denir; ayrı bir nazım biçimi değil, koşmanın konusuna göre aldığı addır.
Nefes Alevi-Bektaşi şairlerinin söylediği şiirdir, nutuk ise tarikat büyüğünün müritlere yol gösteren öğüt şiiridir. Karacaoğlan koşmalarıyla, Pir Sultan Abdal nefesleriyle tanınır. AYT'de numaralanmış açıklamalar türlerle eşleştirilir ya da bir şairin hangi türle öne çıktığı sorulur.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruOrta
İlahi, nefes ve nutukla ilgili aşağıdaki açıklamalardan hangisi bütünüyle doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: B — İlahi Allah sevgisini işler; nefes Alevi-Bektaşi geleneğiyle ilişkilidir; nutuk öğreticidir.
Kısaca — İlahi Allah sevgisini işler, nefes Alevi-Bektaşi geleneğiyle ilişkilidir, nutuk ise tarikata yeni girenlere yolun kurallarını öğreten didaktik bir türdür. Üç açıklamayı da doğru veren B seçeneğidir.
Çeldiricilere dikkat: A’da nefes ile nutuğun özellikleri karıştırılmıştır. C ve D’de varlığın yolculuğuna ilişkin açıklamalar devriyeyi, E’deki şakalı ve alaycı söyleyiş ise şathiyeyi düşündürür.
2. soruKolay
I. Bolu Beyi’ne başkaldıran yiğit tipi çevresinde oluşan şiirlerle tanınır. II. Avşarların yerleşik yaşama zorlanmasına karşı çıkan koçaklamalar söylemiştir.
Bu şairler aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?
Cevabı göster
Cevap: A — Köroğlu - Dadaloğlu
Kısaca — Bolu Beyi ile mücadelesiyle efsaneleşen yiğit tip Köroğlu, Avşar Türkmenlerinin zorunlu iskânına koçaklamalarıyla direnen şair ise Dadaloğlu olduğu için doğru sıra Köroğlu - Dadaloğlu şeklindedir.
I. öncüldeki Bolu Beyi’ne başkaldırı motifi, 16. yüzyılda yaşayan ve koçaklama türünün simgesi hâline gelen Köroğlu’nu doğrudan tanıtır. II. öncüldeki Çukurova ve Toroslar bölgesindeki Avşar aşiretlerinin yerleşik hayata zorlanmasına karşı duruş ise 19. yüzyıl halk ozanı Dadaloğlu’nun temel mücadele alanıdır. Dadaloğlu ve Köroğlu her ikisi de epik ve koçaklama ustası olduğundan sıralamaya dikkat edilmelidir; Bolu Beyi denince Köroğlu, Avşarların iskânı denince Dadaloğlu akla gelmelidir.
3. soruKolay
I. Çocukları uyutmak amacıyla söylenir. II. Masalların giriş bölümünde söz oyunlarıyla oluşturulur. III. Bir varlığı dolaylı yoldan anlatarak dinleyene buldurur. IV. Bent ve kavuştak bölümlerinden oluşur, ezgiyle söylenir.
Numaralanmış açıklamalar sırasıyla aşağıdaki eşleştirmelerden hangisinde doğru verilmiştir?
Cevabı göster
Cevap: B — Ninni – Tekerleme – Bilmece – Türkü
Çocukları uyutma amacı ninniye, masalların girişinde söz oyunları tekerlemelere, dolaylı anlatımla buldurma bilmecelere, bent-kavuştak yapısı türküye aittir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.