Hece ölçüsüyle yazılmış ve her bendin sonunda aynı dizeyi yineleyen bir şiir, bu nakaratı sayesinde türküye yaklaşır.
Şiir Bilgisi; ölçü (hece ve aruz), uyak ve redif, nazım birimi, nazım biçimi, ahenk unsurları ve şiirin tema, imge, ton gibi anlam katmanlarını kapsar. Redifi uyaktan ayırmak bu konunun temel becerisidir: “taşlarda” ile “başlarda” sözcüklerinde aynı görevdeki “-larda” eki rediftir, ondan önce gelen “aş” sesleri ise uyağı kurar.
AYT'de sorular genellikle birkaç dize ya da bir bent verip ahengin hangi unsurlarla sağlandığını, nazım birimini veya şiirin hangi türe yakın olduğunu sorar; seçenekler teknik terimlerden kurulur.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Su sızıyor sanki taş duvarlardan, Gönlüm geçmiyor eski baharlardan.
Bu dizelerde ahenk, aşağıdaki unsurlardan hangisinin birlikte kullanılmasıyla sağlanmıştır?
Cevabı göster
Cevap: B — Tam kafiye – redif
Kısaca — Dize sonlarındaki “-lardan” ekleri redif, köklerde tekrarlanan iki ses benzerliği (“-ar”) ise tam kafiye oluşturur.
Ahenk unsurlarını belirlerken sözcükleri “duvar-lar-dan” ve “bahar-lar-dan” şeklinde kök ve eklerine ayırmalısın. Buradaki çokluk eki “-lar” ve ayrılma hâli eki “-dan” aynı görev ve anlamda ulandığı için rediftir. Redifleri çıkardıktan sonra dize sonundaki “duvar” ve “bahar” sözcük köklerinde ortak olan iki ses (“-ar”), tam kafiyeyi meydana getirir. Dolayısıyla dizelerde tam kafiye ve redif bir arada kullanılmıştır.
2. soruKolay
Rüzgâr eser ovalardan yavaşça, Başak eğilir, toprak öper alçaktan. Ekin biçilir, harman kokar bu yazda, Emek billur akar alın terinden.
Yağmur döker bulutlardan usulca, Toprak içer, tohum filizlenir yerden. Çiftçi bakar umutla her sabah erken, Emek billur akar alın terinden.
Aşağıdakilerden hangisi bu iki dörtlüğün ortak özelliklerinden biri değildir?
Cevabı göster
Cevap: E — Aşk ve ayrılık temasının işlenmesi
Kısaca — Verilen dörtlüklerde doğa tasvirleri ve emek teması işlenmiş olup aşk ve ayrılık temasına yer verilmemiştir.
Her iki dörtlüğün yapısı incelendiğinde dörder dizeden oluştukları, nakarat dizelerine yer verdikleri ve doğaya dair somut ayrıntılarla emeği anlattıkları görülür. Ancak dizelerin hiçbirinde sevgi, özlem, kavuşamama ya da sevgiliden ayrı düşme gibi lirik unsurlar bulunmaz. Bu sebeple aşk ve ayrılık temasının işlenmesi iki dörtlük için ortak bir özellik değildir.
3. soruKolay
Yollar döner yüksek dağa Sisler çöker bizim bağa Bir haber sal uzak çağdan Dön artık, akşam olmadan
Kuşlar sustu çınarlarda Ay ışığı pınarlarda Bir ses kaldı ıssız çağdan Dön artık, akşam olmadan
Bu dizeleri türküye yaklaştıran özellik aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Her bendin sonunda aynı kavuştağın yinelenmesi
“Dön artık, akşam olmadan” dizesi her bendin sonunda aynen yinelenen kavuştağı oluşturur. Kavuştağın bulunması türkünün ayırt edici yapısal özelliklerindendir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.