Bir şiir hüznü adıyla anmayıp sisli bir liman ve sönen fenerlerle sezdiriyorsa sembolizmin, bir heykeli ya da manzarayı şairin duygusundan arındırarak titizlikle betimliyorsa parnasizmin izindedir.
Edebiyat Akımları konusu klasisizm, romantizm, realizm, natüralizm, parnasizm, sembolizm ve empresyonizmin yanı sıra varoluşçuluk ve sürrealizm gibi modern akımları kapsar. Realizm ile natüralizm yakındır; natüralist yazar ise gözlemi bir deney gibi kullanır ve kişilerin kalıtım ile çevre tarafından belirlendiğini savunur.
AYT'de bir sanatçının sanat görüşünü anlatan parça verilip hangi akımı benimsediği sorulur; seçenekler akım adlarından oluşur ve her akımın Türk edebiyatındaki temsilcileri de önem taşır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Anlattığım kişiler hayal ürünü değildir; sokakta, çarşıda, evde gözlemlediğim insanların ta kendisidir. Onları güzelleştirmeden, çirkinleştirmeden, gördüğüm gibi aktarmaya çalışırım. Bir kişiyi anlatmadan önce haftalarca onun gündelik hayatını izler, kullandığı sözcükleri ve alışkanlıklarını olduğu gibi not ederim. İnsanı, kalıtımın ya da yaşadığı ortamın kesin bir sonucu olarak değil, kendi seçimleriyle de şekillenebilen bir varlık olarak ele alırım; asıl amacım, toplumsal çevreyi tarafsız bir gözlemci sıfatıyla olduğu gibi yansıtmaktır.
Bu parçada sözü edilen sanat anlayışı aşağıdaki edebî akımlardan hangisine aittir?
Cevabı göster
Cevap: B — Realizm
Gözleme dayalı, tarafsız ve nesnel bir aktarım anlayışı; ancak insan davranışını kalıtım ve çevrenin kesin bir sonucu (determinizm) saymayışı, bu görüşü Natüralizmden ayırıp Realizme bağlar.
2. soruKolay
Şiirde asıl mesele, bir duyguyu doğrudan adlandırmak değil, sözcüklerin çağrışım gücüyle okuyucunun ruhunda o duyguyu yeniden uyandırmaktır. Ay, gece, çan sesi gibi imgeler; söylenmeyeni sezdirmenin, dile getirilemeyeni duyurabilmenin araçlarıdır. Şiir; açıklamak değil çağrıştırmak, tarif etmek değil hissettirmek üzerine kurulmalıdır.
Bu parçada söz edilen sanat anlayışı aşağıdaki edebî akımlardan hangisine aittir?
Cevabı göster
Cevap: C — Sembolizm
Duygunun doğrudan adlandırılması yerine imge ve çağrışım yoluyla sezdirilmesi, kapalı ve müzikal bir dil kurma amacı Sembolizmin temel ilkesidir; Parnasizm ise duygusallıktan kaçınıp biçim mükemmelliğini önceler.
3. soruOrta
Bir edebiyat dergisinin yayın kurulu, genç şairlerden topladığı şiirleri konularına göre değil, şiire yaklaşım biçimlerine göre üç ayrı dosya hâlinde bir araya getirmeye karar vermiştir. Bu dosyalara ilişkin notlar şöyledir:
I. İlk dosyada dış dünya, şairin duygularından arındırılmış ayrıntılı betimlemeler ve kusursuz biçim kaygısıyla işlenmiştir.
II. İkinci dosyada nesneler, görünmeyen bir anlamın simgelerine dönüşmüş; düşünce müzik ve çağrışımla sezdirilmiştir.
III. Üçüncü dosyada sözcükler rastlantıyla bir araya getirilmiş, yerleşik estetik değerlerle bilinçli biçimde alay edilmiştir.
Bu dosyalar sırasıyla aşağıdaki akımlardan hangileriyle ilişkilendirilebilir?
Cevabı göster
Cevap: A — Parnasizm - Sembolizm - Dadaizm
Kısaca — Dosyaların her üçü de sırasıyla parnasizm, sembolizm ve dadaizm ile doğru ilişkilendirilmiştir; dolayısıyla I, II ve III doğru ilişkilendirilmiştir.
İlk dosyadaki nesnel betimleme ve biçim mükemmelliği arayışı şiirde realizm sayılan parnasizmin temelidir. İkinci dosyadaki müzikalite, semboller ve anlamı sezdirme tutumu doğrudan sembolizmi yansıtır. Üçüncü dosyada yer alan kural tanımazlık, rastlantısallık ve yerleşik estetiğe başkaldırı ise dadaizmin belirleyici özelliğidir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.