Genç Kalemler dergisinde savunulan “Yeni Lisan” anlayışıyla konuşma dili edebiyatın dili hâline geldi; Millî Edebiyat bu dönüşümün üzerine kuruldu.
Konu; sade Türkçe, hece ölçüsü, halk edebiyatından ve millî tarihten beslenme gibi ilkeleri, Ömer Seyfettin'in hikâyelerini, Ziya Gökalp'in fikir yazılarını ve Hececiler'in şiirini kapsar. Romanda Halide Edip ve Reşat Nuri gibi isimler öne çıkar; İstanbul dışına, Anadolu'ya yönelme bu dönemin belirgin çizgisidir.
AYT'de eser-yazar ve eser-konu eşleştirmeleri sorulur ya da bir yazarın tanıtıldığı parçadan hareketle o yazarın kim olduğu istenir; seçenekler çoğunlukla yazar ve eser adlarıdır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruOrta
I. Dağa Çıkan Kurt ile Millî Mücadele yıllarının acılarını ve direncini hikâyelerinde işlemiştir.
II. Memleket Hikâyeleri’nde Anadolu kasabalarını gözlem ve mizahla anlatmıştır.
III. Kiralık Konak’ta aynı konakta yaşayan üç kuşağın değişen değerlerini ele almıştır.
Bu eserlerin yazarları aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?
Cevabı göster
Cevap: E — Halide Edip Adıvar — Refik Halit Karay — Yakup Kadri Karaosmanoğlu
Kısaca — Öncüllerde tanıtılan eserlerin yazarları sırasıyla Halide Edip Adıvar, Refik Halit Karay ve Yakup Kadri Karaosmanoğlu’dur.
Millî Mücadele dönemi atmosferini ve acılarını yansıtan hikâyelerin yer aldığı Dağa Çıkan Kurt, Halide Edip Adıvar’a aittir. Anadolu insanını ve kasaba hayatını gözlem ve mizahla öyküleştiren Memleket Hikâyeleri, Refik Halit Karay tarafından yazılmıştır. Tanzimat’tan I. Dünya Savaşı’na kadar uzanan süreçte üç kuşağın değer çatışmasını bir konak ekseninde işleyen Kiralık Konak ise Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun romanıdır.
2. soruOrta
Yakup Kadri, romanlarında Osmanlı’nın son döneminden Cumhuriyet yıllarına uzanan toplumsal değişimi farklı çevreler ve kişiler üzerinden izler. Bu nedenle bir eserin konusunu bilmek, yazarın tarihsel panoramasındaki yerini de belirlemeyi sağlar.
Aşağıdaki eser-konu eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
Cevabı göster
Cevap: C — Nur Baba — idealist bir öğretmenin Anadolu kasabasındaki eğitim mücadelesi
Kısaca —Nur Baba romanı bir Bektaşi tekkesindeki ahlaki çözülüşü işler; idealist bir öğretmenin Anadolu kasabasındaki mücadelesini konu edinmez.
Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun Nur Baba adlı eseri, tekkelerin yozlaşmasını ve dergâh çevresindeki çıkar ilişkilerini ele alır. Seçenekte Nur Baba için verilen “idealist bir öğretmenin Anadolu kasabasındaki eğitim mücadelesi” konusu ise Reşat Nuri Güntekin’in Yeşil Gece romanına aittir. Diğer seçeneklerdeki Sodom ve Gomore (mütareke İstanbul’undaki ahlaki çöküş), Ankara (Millî Mücadele ve Cumhuriyet’in inşası), Yaban (aydın-köylü çatışması) ve Kiralık Konak (üç kuşak arasındaki yozlaşma ve kopuş) eşleştirmeleri yazarın tarihsel panoramasını doğru yansıtır.
3. soruOrta
Türk edebiyatında Anadolu’yu farklı yönleriyle işleyen pek çok yazar bulunur. Bir yazar, sürgün edildiği yıllarda yakından tanıdığı Anadolu kasabalarını öyküleştirerek Türk hikâyesinin mekânını İstanbul dışına taşır. Başka bir yazar ise öğretmenlik ve müfettişlik deneyimlerinin sağladığı gözlemlerle Anadolu’nun farklı şehirlerini romanlarında işler; memur, öğretmen ve küçük şehir insanlarını sıcak bir mizahla anlatır. Her ikisi de sade ve canlı Türkçeleriyle geniş okur çevrelerine ulaşır. Her ikisinin eserleri dönemin toplumsal hayatına dair önemli gözlemler taşır.
Bu parçada sözü edilen yazarlar aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?
Cevabı göster
Cevap: A — Refik Halit Karay — Reşat Nuri Güntekin
Kısaca — Anadolu sürgünündeki gözlemleriyle hikâyeyi İstanbul dışına taşıyan yazar Refik Halit Karay, müfettişlik deneyimlerini mizahi bir üslupla romanlaştıran yazar ise Reşat Nuri Güntekin’dir.
Parçada tanıtılan yazarların belirleyici biyografik ve edebi özelliklerini adım adım eşleştirelim: İlk yazar, Anadolu’ya sürgün edildiği dönemdeki gözlemlerini Memleket Hikâyeleri kitabında toplayarak Türk öykücülüğünü Anadolu’ya açan Refik Halit Karay’dır. İkinci yazar ise Maarif Müfettişliği görevinde Anadolu’yu gezerek öğretmenleri, memurları ve kasaba insanını Çalıkuşu, Yeşil Gece ve Anadolu Notları gibi eserlerinde sevecen bir mizahla anlatan Reşat Nuri Güntekin’dir. Çeldiricilerde geçen Ömer Seyfettin hikâyecidir ancak sürgün hayatıyla değil askerlik ve Selanik yıllarıyla öne çıkar; Halide Edip ve Yakup Kadri ise müfettişlik gözlemleriyle tanınmaz.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.