Comte'a göre insan düşüncesi teolojik, metafizik ve pozitif olmak üzere birbirini izleyen aşamalardan geçer ve en son aşamada olaylar yalnızca gözlem ve deneyle açıklanır. 18. Yüzyıl – 19. Yüzyıl Felsefesi konusu Aydınlanma'nın akla duyduğu güvenden başlar; Hume'un deneyciliği, Kant'ın akıl ile deneyi uzlaştıran eleştirel felsefesi, Hegel'in diyalektiği, Marx'ın emek ve yabancılaşma çözümlemesi, Mill'in faydacılığı ve Nietzsche'nin değerleri sorgulaması bu dönemin başlıca görüşleridir.
Sınavda bir düşünürün görüşü kısa bir örnekle anlatılır ve hangi kavrama dayandığı ya da başka bir düşünürün hangi yaklaşımına karşı çıktığı sorulur.
Düşünürleri birbirine yanıt veren bir zincir olarak okumak işe yarar.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruOrta
Kant, Hume’un zihin ile deneyim arasındaki ilişkiye dair yaklaşımına katılmaz. Ona göre zihnin düzenleyici ilkeleri, deneyimi olanaklı kılan kategorilerdir; zihin, dış dünyadan gelen ham duyu verisini bu kategoriler aracılığıyla düzenleyerek bilgiye dönüştürür.
Kant’ın bu görüşü, Hume’un felsefesindeki hangi iddiaya karşı bir cevap niteliğindedir?
Cevabı göster
Cevap: C — Nedensellik beklentisinin, aklın deneyimden bağımsız ilkelerinden değil alışkanlıktan doğduğu iddiasına
Kısaca — Kant’ın kategoriler yaklaşımı, Hume’un nedenselliği akılda a priori bir temeli olmayan salt psikolojik bir alışkanlık sayan tezine karşı geliştirilmiş bir cevaptır.
Hume, neden ile sonuç arasında zorunlu bir bağ göremediğimizi ve bu bağın art arda gelen deneyimlerin oluşturduğu bir alışkanlık olduğunu öne sürmüştü. Kant ise nedenselliğin deneyimden sonradan kazanılmadığını, tam aksine deneyimi mümkün kılan zihne ait ‘a priori’ bir kategori olduğunu savunmuştur. Dolayısıyla Kant’ın bu görüşü, nedensellik ilkesinin akılda a priori bir temeli olmadığı iddiasını çürütmeyi hedefler.
2. soruKolay
Locke, zihni başlangıçta üzerinde hiçbir yazı bulunmayan bir levhaya benzetir. Ancak bu benzetme, zihnin edilgin bir depo olduğu anlamına gelmez. Duyum dış nesnelerden renk, sertlik ve hareket gibi içerikler sağlarken iç gözlem de isteme, düşünme ve kuşkulanma gibi zihinsel işlemleri fark ettirir. Zihin bu yalın tasarımları birleştirerek daha karmaşık kavramlar kurar; fakat malzemesini deneyimin dışında hazır bulmaz.
Bu görüşten aşağıdaki yargıların hangisine ulaşılabilir?
Cevabı göster
Cevap: E — Bilginin malzemesi deneyden gelir, zihin bu malzemeyi işler.
Locke’a göre yalın tasarımların kaynağı duyum ve iç gözlemdir; zihin bunları birleştirip karmaşık kavramlar oluşturur. Dolayısıyla deney malzemeyi sağlar, zihin işler.
3. soruKolay
Bir fabrikada işçi, ürettiği nesnenin ne olacağına, üretimin hızına ve çalışma düzenine karar veremez. Ürün ona değil, üretim araçlarının sahibine aittir; işçinin yaratıcı etkinliği de geçimini sağlayabilmek için katlandığı dışsal bir zorunluluğa dönüşür. Marx’a göre burada sorun yalnızca düşük ücret değildir. Ücret artsa bile işçi üretimin amacı ve örgütlenmesi üzerinde söz sahibi değilse temel kopuş sürebilir. Üretim ilişkileri, insanın kendi etkinliğini ve onun ürününü denetleyememesine yol açar.
Bu parçada sözü edilen durum aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanabilir?
Cevabı göster
Cevap: B — Yabancılaşma
İşçinin kendi üretim etkinliği ve ürünü üzerinde denetimini yitirip bunları karşısında yabancı bir güç olarak bulması Marx’ın yabancılaşma kavramıyla açıklanır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.