Cepte soru çözAYTFelsefe GrubuMantık ve Dil
Felsefe Grubu
Oksijen ateşin yanması için gereklidir ama yeterli değildir; yalnızca oksijen bulunması ateşin yanacağını garanti etmez.
Mantık ve Dil konusu bu gerekli ve yeterli koşul ayrımını, "ise" ile kurulan koşullu önermeleri ve bunlardan yapılan çıkarımları, dilin işlevlerini ve dilin mantıktaki yerini kapsar. Dilin bildirme işlevi doğruluk değeri taşıyan cümlelerde, duygusal işlevi bir hissi dile getiren cümlelerde, yönlendirme işlevi ise birinden bir şey yapmasını isteyen cümlelerde öne çıkar.
Sorular bazen bir sözün dilin hangi işlevini taşıdığını sorar; bazen de bir kural ya da düzenek anlatıp koşullu bağlantılardan hangi sonucun zorunlu olarak çıktığını ister. Bu ikinci türde koşulun yönünü doğru okumak belirleyicidir.
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Usta, bir inşaat şantiyesinde yeni işe başlayan çırağa “Bu demiri önce şu köşeye taşı, sonra harcı karıştırmaya başla.” der.
Ustanın bu sözlerinde dilin ağırlıklı olarak hangi işlevi kullanılmıştır?
Cevap: C — Kılavuzluk
Usta bu sözlerle çırağın davranışlarını yönlendirmekte, ona ne yapması gerektiğini buyurmaktadır. Dilin karşıdakini harekete geçirmeyi amaçlayan bu kullanımı kılavuzlama (buyurma) işlevidir.
2. soruOrta
Bir kulüp yönetmeliğinde şu iki kural yer almaktadır: “Yalnızca aidatını ödeyen üyeler oy kullanma hakkına sahiptir.” ve “Aidatını ödeyen her üye oy kullanma hakkına sahiptir.” Bu kurallara göre aidat ödemek, oy kullanma hakkına sahip olmanın hem gerekli hem de yeterli koşuludur. Üyeler bu haklarını kullanıp kullanmamakta serbesttir. Buna göre aşağıdaki durumlardan hangisi yönetmelikle çelişir?
Cevap: B — Aidatını ödediği hâlde bir üyeye oy kullanma hakkının tanınmaması
İkinci kural, aidatını ödeyen her üyeye oy kullanma hakkı tanınmasını gerektirir. Bu nedenle aidatını ödediği hâlde bir üyeye bu hakkın tanınmaması yönetmelikle çelişir. Oy kullanma hakkına sahip olmak ile oy kullanmak farklıdır: Üye, hakkı bulunduğu hâlde oy kullanmayabilir. Diğer seçeneklerdeki durumlar yönetmelikle çelişmez.
3. soruOrta
Bir araştırma merkezinde alarmın çalışması için şu düzen kurulmuştur: Sensör hareket algılarsa alarm çalar; alarm çalarsa güvenlik görevlisine bildirim gider. Bir gece güvenlik görevlisine bildirim gitmediği kesin olarak saptanır. Sistemde tanımlanan koşullu bağlantıların hatasız işlediği kabul edilmektedir. Yönetici, bu bilgiden hareketle önce alarmın çalmadığını, ardından sensörün hareket algılamadığını söyler.
Yöneticinin akıl yürütmesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Cevap: A — Her iki aşamada da koşullu önermenin karşıt tersini kullandığı için çıkarımı geçerlidir.
“Alarm çalarsa bildirim gider” önermesi ve bildirimin gitmemesi, alarmın çalmadığını verir. “Hareket algılanırsa alarm çalar” önermesiyle alarmın çalmaması da hareket algılanmadığı sonucunu verir; iki adım da modus tollens biçimindedir.
Her soru o anki seviyene göre seçilir, yanlışların öğrenene kadar tekrar karşına çıkar; hepsi çevrimdışı çalışır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.