Spinoza Tanrı ile evreni özdeş sayarak panteizmin bilinen temsilcisi olmuştur; bu görüşte Tanrı evrenin dışında değil, evrenin kendisidir.
Din Felsefesi konusu, dinî inançları kabul edilmiş doğrular olarak değil, akılla incelenen iddialar olarak ele alır. Tanrı'nın varlığına ilişkin ontolojik, kozmolojik ve düzen kanıtları ile teizm, deizm, panteizm, ateizm, agnostisizm ve imanı akıldan bağımsız sayan fideizm bu başlığın temel kavramlarıdır.
Evrenin yaratılmış olup olmadığı, Tanrı'nın evrene müdahale edip etmediği ve inancın akılla temellendirilip temellendirilemeyeceği gibi sorular akımları birbirinden ayırır. AYT Felsefe Grubu sorularında bir düşünürün sözleri verilir ve bu görüşün hangi akımla örtüştüğü sorulur.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bir düşünür, evrendeki canlıların organlarının işlevlerine tam olarak uygun biçimde tasarlanmış olmasını; örneğin gözün görme işlevine, kanadın uçma işlevine bu denli uyumlu olmasını, bunun tesadüf eseri olmadığına, bu niteliğin de bilinçli bir tasarımcıya işaret ettiğine dair bir kanıt olarak sunar.
Bu düşünürün Tanrı’nın varlığını temellendirmek için başvurduğu kanıt türü aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Teleolojik (amaç/düzen) kanıt
Kısaca — Canlılardaki organların işlevlerine mükemmel uyumundan ve doğadaki gayeli düzenden yola çıkarak bilinçli bir yaratıcıya ulaşan akıl yürütme teleolojik (amaç ve düzen) kanıttır.
Parçada gözün görme, kanadın uçma amacıyla tam uyumlu yaratılmış olması tesadüfün ötesinde amaçlı bir tasarıma dayandırılmıştır. Evrenin varlığından ilk nedene giden kozmolojik kanıttan veya yetkin varlık fikrinden yola çıkan ontolojik kanıttan farklı olarak burada doğrudan doğadaki nizam ve gaye esas alınır. Dolayısıyla başvurulan kanıt türü teleolojik (amaç/düzen) kanıttır.
2. soruKolay
Bir filozof şöyle der: “Tanrı evreni yaratmıştır ancak yaratma eyleminden sonra evrene herhangi bir müdahalede bulunmaz. Evren, yaratılışta konulan doğa yasalarına göre kendi kendine işler. Vahiy, mucize ve peygamberlik gibi kavramlar kabul edilemez.”
Bu filozofun görüşü aşağıdakilerden hangisiyle örtüşür?
Cevabı göster
Cevap: B — Deizm
Kısaca — Tanrı’nın evreni yarattıktan sonra kendi doğa yasalarıyla baş başa bıraktığını ve evrene müdahale etmediğini savunan felsefi görüş deizmdir.
Deizm (yaradancılık), Tanrı’yı evreni kusursuz bir düzenle başlatan ilk neden olarak kabul eder; ancak yaratılış sonrasında vahiy, mucize ve peygamberlik gibi hiçbir ilahi müdahaleyi tanımaz. Tanrı’nın vahiy ve dinler aracılığıyla evrene müdahalesini savunan teizm çeldiricisi bu noktada elenir. Parçada akla dayalı doğa yasaları vurgulanıp peygamberlik ve mucizeler açıkça reddedildiği için doğru yanıt deizmdir.
3. soruOrta
Bir düşünür, “Tanrı’nın varlığı akıl ve mantık yoluyla kanıtlanamaz. İnanç, rasyonel temellere dayanmaz; yalnızca kişisel bir iman eylemidir. Akıl, inanç alanında yetersiz kalır ve inancın gerekçelendirilmesine gerek yoktur” görüşünü savunmaktadır.
Bu düşünürün benimsediği yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: E — Fideizm
Kısaca — Dini inancın akla veya mantıksal kanıtlara değil, yalnızca saf imana dayandığını savunan yaklaşım fideizmdir.
Fideizm (imancılık), dini konularda insan aklının yetersiz olduğunu savunarak inancın rasyonel temellere veya nesnel kanıtlara ihtiyaç duymadığını ileri sürer. İnanç için nesnel delil arayan evidentializm ve aklı temel alan rasyonalizm bu yaklaşımın tam zıttıdır. Parçadaki “inanç kişisel bir iman eylemidir ve gerekçelendirilmesine gerek yoktur” vurgusu doğrudan fideizm yaklaşımını işaret eder.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.