"Bütün kuşlar uçar" ile "Bazı kuşlar uçmaz" önermeleri çelişiktir: biri doğruysa öbürü kesinlikle yanlıştır.
Klasik Mantık konusu Aristoteles'in kurduğu bu sistemin kavram, önerme ve kıyas basamaklarını kapsar. Kavramlar bölümünde içlem ile kaplam arasındaki ters ilişki işlenir; "çokgen" kavramından "dörtgen"e, oradan "kare"ye geçildikçe ortak özellikler artar ve kapsanan şekillerin alanı daralır. Önermeler bölümünde tümel ve tikel, olumlu ve olumsuz önerme türleri, karşıtlık karesindeki ilişkiler ve döndürme işlemleri yer alır; kıyas bölümünde ise iki öncülden zorunlu bir sonuç çıkarılır.
Sorular bir önermenin döndürmesini, verilen önermelerin doğruluk değerlerinden hangi yargıların çıkacağını ya da bir kıyasın geçerli olup olmadığını sorar.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Ayşe: “Canlı”, “hayvan” ve “kuş” kavramlarını karşılaştırdığımızda kuşa doğru ilerledikçe kavramın belirttiği ortak özellikler artıyor.
Berk: Buna karşılık kavramın kapsadığı varlıkların alanı daralıyor; bütün kuşlar hayvandır ama bütün hayvanlar kuş değildir.
Bu diyalogdan kavramlarla ilgili aşağıdaki yargıların hangisine ulaşılabilir?
Cevabı göster
Cevap: E — İçlem genişledikçe kaplam daralır.
Kavrama giren bireyler (kaplam) arttıkça ortak özellikler (içlem) azalır; içlem-kaplam ters orantısıdır.
2. soruKolay
Klasik mantıkta “Bütün laleler çiçektir.” önermesinin düz döndürmesi aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — Bazı çiçekler laledir.
Tümel olumlunun düz döndürmesi tikel olumludur: ‘Bazı çiçekler laledir.’
3. soruZor
Çevirmenlerin, editörlerin ve araştırmacıların bulunduğu bir toplulukta “Bazı çevirmenler editör değildir.” ve “Hiçbir editör araştırmacı değildir.” önermelerinin ikisinin de yanlış olduğu saptanmıştır. Bu toplulukla ilgili başka bir bilgi verilmemiştir. Buna dayanarak şu yargılar incelenmektedir:
Hiçbir çevirmen editör değildir.
Bazı araştırmacılar editördür.
Bazı araştırmacılar çevirmendir.
Bu üç yargının doğruluk durumları, verilen sırayla aşağıdakilerin hangisinde gösterilmiştir?
Cevabı göster
Cevap: B — Yanlış – Doğru – Belirlenemez
Yanlış olduğu verilen önermelerin çelişikleri, bütün çevirmenlerin editör ve bazı editörlerin araştırmacı olduğunu gösterir. Çevirmenler bulunduğundan ilk yargı yanlış, tikel olumlu önerme döndürülebildiğinden ikinci yargı doğrudur; araştırmacı olan editörlerin çevirmen olup olmadığı ise belirlenemez.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.