"Bu masa kaç kilogram gelir?" sorusu terazide yanıtlanır; "Güzel olan herkes için aynı mıdır?" sorusu ise kavramların tartışılmasını gerektirir.
Felsefe ile Düşünme (Felsefi Soru, Felsefi Okuma ve Yazma) konusunun merkezinde bu ayrım vardır: felsefi soru evrenseldir, deney ve ölçümle kesin biçimde yanıtlanamaz ve her yanıt yeni sorular doğurur. Konu ayrıca bir argümanın öncüllerini, sonucunu ve gerekçesini ayırt etmeyi, eleştirel düşünmenin her görüşü reddetmek değil dayanaklarını sınamak olduğunu da işler.
Sınavda numaralı sorulardan felsefi olanları seçmek, bir tartışma metnindeki temel iddiayı ya da gerekçeyi bulmak ve eleştirel tutumu en iyi yansıtan davranışı belirlemek istenir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Eleştirel düşünme, karşılaşılan her görüşü yanlış saymak değildir. Bir düşünür, kendi benimsediği görüş de dâhil olmak üzere her iddianın dayanaklarını, kullandığı kavramları ve doğuracağı sonuçları inceler. Güçlü bir gerekçeyle karşılaştığında önceki yargısını değiştirebilir; fakat yalnızca otorite söyledi diye bir iddiayı kabul etmez. Eleştirinin amacı tartışmayı kazanmak değil, hangi görüşün daha iyi temellendirildiğini belirlemektir.
Bu parçadan eleştirel düşünmeyle ilgili aşağıdaki yargıların hangisine ulaşılabilir?
Cevabı göster
Cevap: D — Eleştirel kişi, kendi görüşünü de gerekçeler ışığında yeniden değerlendirebilir.
Parçada eleştirel kişinin kendi kabulünü de inceleyip güçlü gerekçeler karşısında değiştirebilmesi vurgulanır.
2. soruKolay
“Herkese eşit davranmak adalettir.” denilen bir tartışmada, buna karşılık bir öğrenci sınavda aynı başarıyı gösterenlere aynı puanı vermenin eşitlik olduğunu; fakat görme güçlüğü yaşayan bir öğrenciye metni okuyabilmesi için ek süre tanımanın eşit olmayan ama adil bir düzenleme sayılabileceğini belirtir. Ardından şu soruyu sorar: “Adalet, herkese aynı şeyi vermek midir, yoksa ilgili farklılıkları dikkate alarak hak ettiğini vermek midir?” Böylece başlangıçta aynı anlamda kullanılan iki kavramın sınırlarını ayırmaya çalışır.
Öğrencinin yaptığı felsefi işlem aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Kavramların anlam ve kapsamlarını çözümleyerek ayrım yapmak
Öğrenci eşitlik ile adaletin aynı sayıldığı kabulü örneklerle sınayıp kavramların anlam ve kapsamını ayırmaktadır; bu kavramsal çözümlemedir.
3. soruKolay
Bir araştırma grubunda üç soru tartışılır:
I. Belirli bir ilacın kandaki yoğunluğu iki saat sonra ne kadardır?
II. Bir insanın eylemlerini yalnızca sonuçlarına göre değerlendirmek adil midir?
III. Bugünkü toplantı saat kaçta başlayacaktır?
Buna göre sorulardan hangileri felsefi niteliktedir?
Cevabı göster
Cevap: C — Yalnız II
Yalnız II. soru değer kavramlarının anlamını ve gerekçelendirilebilir bir ölçütü sorgular; I deneysel, III ise olgusal kayıt sorusudur.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.