Thales her şeyin ana maddesini, yani arkheyi suda bulmuş; Anaksimenes havayı, Herakleitos ateşi ve değişimin düzeni olan logosu, Pythagoras ise sayıyı temel almıştır.
MÖ 6. Yüzyıl – MS 2. Yüzyıl Felsefesi (İlk Çağ) konusu bu doğa filozoflarından başlayıp Protagoras'ın "İnsan her şeyin ölçüsüdür" sözüyle bilinen sofistlere, Sokrates, Platon ve Aristoteles'e uzanan dönemi kapsar. Varlığın ilkesi, değişmenin açıklanması, bilginin göreliliği ve erdem bu dönemin ana sorularıdır.
Sınavda bir düşünürün görüşü kısa bir örnek eşliğinde anlatılır ve bu görüşün hangi kavramla ya da sonuçla ilişkili olduğu sorulur. Seçenekler aynı dönemin farklı düşünürlerine ait kavramlardan kurulur.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruOrta
Demokritos’a göre balın tatlı, pelinin acı gelmesi nesnelerde tatlılık ve acılık adında ayrı maddeler bulunmasından kaynaklanmaz. Temelde yalnızca boşlukta hareket eden atomlar vardır. Atomların biçimi, sıralanışı ve birleşme tarzı değiştikçe duyularımızda farklı nitelikler ortaya çıkar. Böylece görünen çeşitlilik, görünmeyen temel parçaların farklı düzenlenişleriyle açıklanır. Bu parçada Demokritos’un hangi düşüncesi vurgulanmaktadır?
Cevabı göster
Cevap: E — Niteliksel çeşitliliğin atomların niceliksel ve yapısal farklılıklarından doğduğu
Kısaca — Nesnelerdeki tat, koku gibi duyusal nitelikler ayrı tözlerden değil, onları oluşturan atomların biçim, diziliş ve hareket gibi niceliksel ve yapısal özelliklerinden doğar.
Demokritos’un atomcu materyalizminin özünü yakalamalısın: Evrende temel gerçeklik yalnızca boşluk ve onda hareket eden bölünemez atomlardır. Balın tatlı veya otun acı hissedilmesi nesnede “tatlılık” adında manevi ya da bağımsız bir maddenin bulunmasından değil, atomların geometrik dizilişlerinin duyularımızda bıraktığı etkiden kaynaklanır. Dolayısıyla algılanan niteliksel çeşitlilik, altta yatan parçacıkların niceliksel ve yapısal farklılıklarına indirgenerek açıklanır; duyusal nitelikleri maddeden bağımsız ruhsal tözler saymak Demokritos’un görüşüyle bağdaşmaz.
2. soruOrta
Bir meşe palamudu henüz meşe ağacı değildir; fakat uygun koşullarda meşe ağacına dönüşebilir. Büyüdüğünde bu dönüşüm tamamlanır. Aristoteles’e göre değişme, yoktan bütünüyle yeni bir varlığın ortaya çıkması değil, maddede bulunan bir olanağın belirli bir form kazanarak gerçekleşmesidir. Bu açıklama hem değişmenin gerçekliğini hem de süreçteki sürekliliği korur. Aristoteles, bu örneği doğa felsefesi üzerine yazdığı bir bölümde ele alır. Benzer örnekleri farklı bitkiler üzerinden de tekrarlar.
Bu parçada Aristoteles’in değişme açıklaması aşağıdaki kavram çiftlerinden hangisine dayanır?
Cevabı göster
Cevap: C — Güç ve edim
Palamudun meşe olabilme kapasitesi güç, bu kapasitenin ağaçta gerçekleşmesi ise edimdir. Aristoteles değişmeyi güçten edime geçiş olarak açıklar.
3. soruKolay
Aristoteles’e göre cesaret, korkunun hiç bulunmaması değildir. Hiçbir tehlikeyi önemsemeyen kişi atılganlığa, her tehlikeden kaçan kişi korkaklığa düşer. Cesur kişi ise koşulları, amacı ve kendi olanaklarını değerlendirerek gerektiği zaman ve gerektiği ölçüde korkar. Bu nedenle erdemli orta, iki davranışın sayısal ortalamasıyla önceden belirlenemez. Aristoteles, bu görüşünü farklı örneklerle ayrıntılı biçimde açıklar. Bu örnekler, günlük yaşamdan seçilmiş durumları da kapsar.
Bu parçaya göre ahlaki erdem aşağıdakilerden hangisine dayanır?
Cevabı göster
Cevap: C — Koşulları, amacı ve olanakları değerlendirerek uygun ölçüyü belirlemeye
Aristoteles’in ortası matematiksel değil, kişiye ve duruma göre pratik akılla belirlenen uygun ölçüdür. Erdem, bu ölçüde davranma alışkanlığıdır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.