"Su kaç derecede kaynar?" sorusunun yanıtı deneyle bulunur, "Doğa bir düzene göre mi işler?" sorusu ise deneyle kapanmaz; felsefe bu ikinci türden sorularla uğraşır.
Felsefeyi Tanıma (Felsefeye Giriş) konusu felsefenin hayret, merak ve sorgulamadan doğduğunu, kesin yanıtlardan çok gerekçelendirmeye önem verdiğini ve bilim, din, sanat ve gündelik bilgiden hangi yönleriyle ayrıldığını ele alır. Sokrates'in kendi bilgisizliğinin farkında olmayı bilgeliğin başlangıcı sayması bu tutumun bilinen bir örneğidir.
AYT Felsefe Grubu sorularında bir paragraf verilir ve felsefenin hangi özelliğinin vurgulandığı ya da felsefi tavrı en iyi yansıtan yargı sorulur. Seçeneklerde bilime ya da dine ait nitelikler çeldirici olarak kullanılır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Felsefe sözcüğü, Antik Yunanca “philein” (sevmek) ve “sophia” (bilgelik) köklerinden türetilmiştir. Sözcüğün bu yapısı, tarih boyunca pek çok dilde korunmuş ve felsefi etkinliğin adını belirlemiştir. Bu açıklamaya göre felsefenin temelinde öncelikle hangisi yer alır?
Cevabı göster
Cevap: B — Bilgeliği sevmek ve aramak
Kısaca — Felsefe sözcüğü “philein” (sevmek) ve “sophia” (bilgelik) köklerinden gelir; bu yapı, felsefi etkinliğin temelinde bilgeliği sevmenin ve aramanın bulunduğunu gösterir.
Metindeki etimoloji, felsefenin adını tarih boyunca “bilgelik sevgisi” olarak sabitlemiştir. Filozof, bilgeliği seven ve sürekli onun peşinden giden kişidir; bu da uğraşın başlangıç noktasını belirler. Açıklamaya göre temelde öncelikle yer alan, bilgeliği sevmek ve aramaktır.
2. soruKolay
Bir görüşe göre bilim deney ve gözlemle doğayı açıklar, din ise inanç temelinde kutsalla ilişkilendirir; felsefe ise her iki alanın da ortaya koyduğu bilgiyi kendi konusu hâline getirir. Bu bakışta felsefe, sınırlı bir konuyu ölçmekten çok, o bilginin nasıl kurulduğunu göstermeye çalışır. Bu görüş, felsefenin başka uğraşların yanında durduğunu ama onlarla aynı işi yapmadığını ima eder.
Bu görüşe göre felsefeyi bilim ve dinden ayıran temel yön hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — Dayanakları ve varsayımları sorgulaması
Kısaca — Bu görüşe göre felsefe, bilgilerin dayanaklarını ve varsayımlarını sorgulamasıyla bilim ve dinden ayrılır. Metindeki “o bilginin nasıl kurulduğunu göstermeye çalışır” ifadesi, felsefenin bilgiyi hangi gerekçelerle kabul ettiğimizi araştırdığını gösterir. Bu nedenle doğru cevap C’dir. Çeldiricilere dikkat et: Yalnızca somut veri toplamak ya da inançları dogmatik biçimde aktarmak, metinde anlatılan sorgulayıcı etkinliği karşılamaz.
3. soruKolay
Felsefe, günlük hayatta “doğru sandığımız” yargıları bir adım geri çekilip yeniden ele alır. Gündelik konuşmada kolayca onaylanan nice önerme, bu bakışta yeniden masaya yatırılır. Bir yasa, bir ahlak kuralı ya da bir bilimsel açıklama karşısında “Bu neden böyledir, dayanağı nedir, karşıt görüşler ne der?” diye sorar. Bu sorular acele bir onay ya da reddin yerini, yavaş ve dikkatli bir incelemeye bırakır. Bu tutum, nesneyi olduğu gibi kabul etmek yerine düşünmenin kendi işleyişini de konu edinir.
Bu parçada vurgulanan felsefi özellik aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Refleksif olma
Kısaca — Felsefenin düşünceyi, kabulleri ve zihnin kendi işleyişini bir adım geri çekilerek yeniden konu edinmesi refleksif olma özelliğidir.
Parçada geçen “bir adım geri çekilip yeniden ele alma” ve “düşünmenin kendi işleyişini konu edinme” ifadelerine dikkat etmelisin. Felsefe yalnızca dış dünyadaki nesneleri değil, o nesneler hakkında neyi nasıl düşündüğümüzü de masaya yatırır; bu kendine dönük sorgulama tutumuna felsefede refleksiflik denir. Felsefe dogmatik biçimde tek bir cevabı dayatmadığı gibi pratik gündelik yarar amacıyla da sınırlanamaz.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.