Neden-sonuç ilişkisi kurabilmek için katılımcıların gruplara seçkisiz biçimde atanması gerekir; bu koşul sağlanmazsa iki grup arasındaki fark, denenen yöntemden değil kontrol edilmeyen başka bir değişkenden kaynaklanabilir.
Psikolojide Araştırma Yöntemleri ve Etik konusu deney, doğal gözlem, görüşme, anket, vaka incelemesi ve korelasyonel araştırma gibi yöntemleri; bağımsız ve bağımlı değişken, kontrol grubu, örneklem gibi kavramları kapsar. İki değişkenin birlikte artması, birinin öbürüne yol açtığını kanıtlamaz; korelasyon nedensellik demek değildir.
Etik tarafta aydınlatılmış onam, gizlilik ve katılımcının dilediği an çalışmadan ayrılabilmesi öne çıkar. Sorular genellikle bir araştırma düzeneğini anlatır, ardından hangi yöntemin kullanıldığını, hangi değişkenin denetlenmediğini ya da hangi etik ilkenin çiğnendiğini sorar.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruOrta
Bir eğitim araştırmasında önce ülkedeki liseler arasından kura ile okullar seçilir, ardından bu okullardaki öğrencilerden yine olasılıklı yolla bir örneklem oluşturulur. Araştırmacılar, örnekleme giren öğrencileri yeni çalışma tekniği ve mevcut çalışma tekniği gruplarına ayrıca kura ile dağıtır. İlk kura süreci araştırmaya kimlerin katılacağını, ikinci kura süreci ise katılımcıların hangi uygulamayı alacağını belirlemektedir.
Bu iki rastgeleleştirme işleminin temel amaçları sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?
Rastgele örnekleme, örneklemin evreni temsil etme olasılığını artırır. Rastgele atama ise başlangıç farklılıklarını gruplara dağıtarak uygulamanın etkisini daha iyi sınamayı sağlar.
2. soruKolay
Yeni öğretim yöntemini sabah dersine giren deneyimli öğretmenin sınıfında, eski yöntemi ise öğleden sonra dersine giren yeni öğretmenin sınıfında uygulayan bir araştırmada, dönem sonunda yeni yöntemin uygulandığı sınıfın puanları daha yüksektir. Ancak sınıflar yönteme rastgele atanmamış; öğretmen deneyimi ve ders saati de yöntemle birlikte değişmiştir. Buna rağmen puan farkı yeni yöntemin başarısına bağlanmıştır.
Bu araştırmada puan farkının yeni öğretim yöntemine bağlanmasını sakıncalı kılan temel sorun aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — Yöntemin etkisinin karıştırıcı değişkenlerden ayrılmaması
Öğretmen deneyimi ve ders saati, öğretim yöntemiyle birlikte değiştiği için yöntemin bağımsız etkisi belirlenemez. Bunlar karıştırıcı değişkenlerdir.
3. soruKolay
Stresli anıları anlatmanın etkisini inceleyen bir araştırmada katılımcılara istedikleri anda çalışmadan ayrılabilecekleri yazılı olarak bildirilir. Görüşme sırasında bir katılımcı rahatsız olduğunu söyleyip ara vermek ister. Araştırmacı, “Şimdi bırakırsanız bize ayırdığınız zaman boşa gider ve ödeme alamazsınız.” diyerek katılımcıyı sürdürmeye zorlar. Başlangıçta imzalanan form, araştırma boyunca özgür iradeyle devam etme gereğini ortadan kaldırmamaktadır.
Araştırmacının davranışı öncelikle hangi etik ilkeyi ihlal etmektedir?
Cevabı göster
Cevap: B — Katılımın gönüllü olması ve katılımcının çekilebilmesi ilkesini
Gönüllü katılım yalnızca başlangıç onamı değildir; kişi araştırmanın her aşamasında baskı görmeden çekilebilmelidir. Ödemeyi tehdit aracı yapmak bu hakkı zedeler.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.