Mill'e göre doğru eylem, en çok sayıda insana en büyük mutluluğu sağlayan eylemdir; Kant ise bir eylemin değerini sonuçlarında değil, ödev bilinciyle yapılmasında arar.
Ahlak Felsefesi (Etik) konusu iyi, kötü, özgürlük, sorumluluk, vicdan ve erdem kavramlarını ve evrensel bir ahlak yasasının olup olmadığı tartışmasını ele alır. Hazcılık, mutluluk ahlakı, faydacılık, ödev ahlakı ve evrensel yasayı reddeden sofist yaklaşım bu başlıkta işlenen başlıca görüşlerdir.
AYT Felsefe Grubu sorularında bir kişinin davranışını gerekçelendirdiği kısa bir senaryo ya da bir düşünürün sözleri verilir ve bunun hangi etik tutumu yansıttığı veya temel iddianın ne olduğu sorulur.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Sınavda kopya çekmemesinin nedenini açıklarken “kopya çekmek bana haz vermiyor ya da beni mutlu etmiyor diye değil; bu davranışın evrensel olarak herkes için doğru olmadığını, dolayısıyla benim de bunu yapmamam gerektiğini bildiğim için kopya çekmiyorum” diyen bir öğrenci söz konusudur.
Bu öğrencinin ahlaki tutumu aşağıdaki ahlak anlayışlarından hangisiyle örtüşür?
Cevabı göster
Cevap: D — Ödev ahlakı (Kant)
Kısaca — Bir eylemi sağlayacağı haz ya da faydaya göre değil, evrenselleştirilebilir bir ahlak yasasına ve saf ödev bilincine dayanarak gerçekleştirmek Kant’ın ödev ahlakıdır.
Öğrenci kopya çekmeme gerekçesini haz duymamaya (hedonizm) veya pragmatik bir faydaya (faydacılık) değil, eylemin herkes için geçerli evrensel bir ilke olamayacağı bilincine dayandırmıştır. Kant’ın ödev ahlakında da önemli olan eylemin sonucu değil, ‘öyle bir ilkeye göre davran ki o ilke genel bir yasa olsun’ buyruğuna uygun olmasıdır. Bu nedenle öğrencinin sergilediği ahlaki tutum ödev ahlakı ile örtüşür.
2. soruKolay
Bir düşünüre göre ahlak kuralları, tıpkı mantık ilkeleri gibi akıl yoluyla her insan için ortak ve zorunlu biçimde bilinebilir. Bu yüzden doğru olan bir eylem, hangi toplumda veya çağda olursa olsun doğru kalır.
Bu görüş, evrensel ahlak yasası sorunu bakımından hangi tutumu yansıtır?
Cevabı göster
Cevap: C — Evrensel ve değişmez ahlak yasasının varlığını kabul eder.
Kısaca — Parçada ahlak ilkelerinin akıl yoluyla bilinen, herkes için ortak, zorunlu ve zamandan bağımsız olduğu belirtildiği için evrensel ve değişmez ahlak yasasının varlığı kabul edilmektedir.
Ahlak kurallarının mantık ilkelerine benzetilmesi, onların kişiden kişiye veya toplumdan topluma değişmeyen nesnel doğrular olduğunu gösterir. Bir eylem her çağda ve her toplumda doğru kalıyorsa, bu durum ahlakın zamana, kültüre veya bireysel yarara göre değiştiğini savunan rölativist yaklaşımları eler. Bu nedenle görüş, tüm insanlık için bağlayıcı olan evrensel bir ahlak yasasını temellendirir.
3. soruKolay
Bir düşünür şunları söyler: “Sorumluluğumuz yalnızca kendi eylemlerimizle sınırlı değildir. Bir haksızlık karşısında susmayı tercih eden kişi de o haksızlığa ortak olmuştur. Sessizlik de bir tercihtir ve her tercih sorumluluk doğurur.”
Bu düşünürün temel iddiası aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — Eylemsizlik de bir seçim olduğundan ahlaki sorumluluk taşır.
Kısaca — Haksızlık karşısında susmak ve eylemsiz kalmak da bilinçli bir tercih olduğundan bireye ahlaki sorumluluk yükler.
Düşünürün sözlerinde sorumluluğun yalnızca somut eylemlerle sınırlı olmadığı belirtilir. Karşılaşılan bir adaletsizlik karşısında sessizliği seçmek, eylemsizliği bir tercih olarak benimsemektir; zira her tercih gibi bu da kaçınılmaz olarak sorumluluk doğurur. Doğrudan yapılan eylemlerle sorumluluğu sınırlayan yaklaşım çeldirici olsa da metin, yapmadıklarımızın da ahlaki sonuçları olduğunu açıkça ortaya koyar.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.