Gözünün önünden kaldırılıp örtünün altına saklanan oyuncağı aramaya başlayan bir bebek, Piaget'nin nesne sürekliliği dediği kazanımı edinmiştir.
Gelişim Psikolojisi konusu Piaget'nin bilişsel gelişim dönemlerini, Erikson'un psikososyal gelişim evrelerini, Kohlberg'in ahlak gelişimi düzeylerini ve olgunlaşma, kritik dönem gibi temel kavramları kapsar. Kohlberg'de kurala cezadan kaçmak için uymak gelenek öncesi, toplumsal düzeni korumak için uymak geleneksel, evrensel ilkelere dayanmak ise gelenek sonrası düzeye karşılık gelir.
Sorular bir çocuğun ya da gencin davranışını anlatır ve bunun hangi kuramın hangi dönemine uyduğunu sorar. Seçenekler aynı kuramın ardışık evrelerini sıraladığı için evreleri birbirinden ayıran ölçütü bilmek belirleyicidir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Doğumundan bu yana ihtiyaçları düzenli ve şefkatle karşılanan bir bebek, çevresindeki insanlara ve dünyaya karşı olumlu bir tutum geliştirirken; ihtiyaçları tutarsız şekilde karşılanan bir bebek çevresine karşı mesafeli ve çekingen bir tutum geliştirebilir.
Bu durum, Erikson’un Psikososyal Gelişim Kuramı’nın aşağıdaki dönemlerinden hangisiyle ilgilidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Temel güvene karşı güvensizlik
Erikson’a göre yaşamın ilk yılında bebeğin bakım verenleriyle kurduğu ilişkinin niteliği, temel güvene karşı güvensizlik döneminin krizini oluşturur; ihtiyaçların tutarlı karşılanması güven, tutarsız karşılanması güvensizlik duygusunu geliştirir.
2. soruKolay
Sekiz yaşındaki Deniz, aynı miktardaki su ince uzun bir bardaktan geniş ve kısa bir bardağa aktarıldığında suyun miktarının değişmediğini, yalnızca şeklinin değiştiğini kavrayabilmektedir; ancak soyut ve varsayımsal önermeler üzerinden mantık yürütmekte hâlâ güçlük çekmektedir.
Deniz’in bu özellikleri, Piaget’nin bilişsel gelişim kuramına göre hangi dönemde bulunduğunu gösterir?
Cevabı göster
Cevap: C — Somut işlemler dönemi
Korunum (miktarın şekil değişse de sabit kalması) ilkesini kavrayabilmek ama soyut/varsayımsal önermelerle henüz akıl yürütememek, somut işlemler döneminin (yaklaşık 7-11 yaş) temel özelliğidir.
3. soruOrta
Okul yönetmeliğine uymanın nedenini başlangıçta ceza almamak olarak açıklayan bir öğrenci vardır. Daha sonra “Kurallar olmasa herkes yalnızca kendi çıkarını gözetir; okul düzeni ve insanların birbirine duyduğu güven bozulur.” der. Başka bir tartışmada ise çoğunluğun kabul ettiği bir kuralın temel insan haklarını ihlal etmesi durumunda, kuralın evrensel adalet ilkelerine göre eleştirilmesi gerektiğini savunur. Gelişim psikoloğu, bu üç gerekçenin aynı davranışı destekleyebilse de ahlaki yargının dayandığı ölçüt bakımından farklı düzeyleri gösterdiğini belirtir.
Öğrencinin ikinci gerekçesi Kohlberg’in hangi ahlaki gelişim düzeyine karşılık gelir?
Cevabı göster
Cevap: C — Geleneksel düzeyde yasa ve düzen yönelimine
Kısaca — Kurallara uyma gerekçesini okul düzeninin bozulmaması ve toplumsal güvenin korunmasıyla açıklayan ikinci ifade, geleneksel düzeydeki yasa ve düzen yönelimine aittir.
Öğrencinin ilk gerekçesi olan cezadan kaçınma gelenek öncesi düzeye (ceza ve itaat), insan haklarını temel alan üçüncü gerekçesi ise gelenek sonrası düzeye (evrensel ilke yönelimi) karşılık gelir. İkinci gerekçede ise birey, kuralların bireysel çıkarların ötesinde kurumun ve toplumsal düzenin işleyişi için zorunlu olduğunu savunur. Toplumsal sistemi, yasaları ve düzeni korumayı merkeze alan bu ahlaki akıl yürütme, geleneksel düzeyde yasa ve düzen yöneliminin temel özelliğidir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.