Bir çocuğun doğduğu toplumun dilini ve törelerini öğrenmesi kültürlenme, farklı kültürlerin karşılaşıp birbirinden öğe alması ise kültürleşmedir; iki terim tek bir harfle ayrılsa da başka süreçleri anlatır.
Toplum ve Kültür konusu maddi ve manevi kültür ayrımını, alt kültürü, kültürel yayılmayı, bir topluluğun kendi kültürünü yitirip baskın kültüre karışması anlamındaki asimilasyonu, kültürel göreceliği ve küreselleşmenin kültürleri birbirine benzetme etkisini kapsar.
Adalet gibi soyut bir değerin farklı toplumlarda farklı yorumlanabilmesi de konunun önemli fikirlerindendir. Sorular çoğunlukla bir topluluğun kültürel deneyimini anlatan bir parça verir ve bu deneyimin hangi kavramla açıklanacağını sorar.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Başka bir ülkeye yerleşen bir topluluk, yaşadığı ülkenin dilini öğrenmiş ve çalışma yaşamındaki davranış kalıplarını benimsemiştir. Bununla birlikte evlerinde ana dillerini konuşmayı, geleneksel törenlerini sürdürmeyi ve çocuklarına kendi tarihlerini öğretmeyi bırakmamıştır. İki kültürün uzun süreli teması, topluluğun bazı özelliklerini değiştirmiş fakat özgün kimliğini tümüyle ortadan kaldırmamıştır. Bu topluluk, yeni ülkeye birkaç nesil önce göç etmiştir. Çocukları, okulda yeni ülkenin dilini de öğrenmektedir.
Bu süreç aşağıdakilerden hangisine örnektir?
Cevabı göster
Cevap: D — Kültürleşme
Kısaca — Göç eden topluluğun yeni toplumun dil ve çalışma kurallarını benimserken kendi ana dilini ve geleneklerini koruyarak iki kültürle temasını sürdürmesi kültürleşme sürecine örnektir.
Farklı kültürlerin uzun süreli ve doğrudan teması sonucunda birbirlerinden ögeler alıp karşılıklı olarak değişmelerine kültürleşme denir. Bu soruda en güçlü çeldirici olan asimilasyona dikkat etmelisin: Asimilasyonda azınlık olan grup kendi kültürel kimliğini tamamen kaybederek egemen kültür içinde erir. Parçada topluluğun özgün kimliğini yitirmediği ve geleneklerini koruduğu özellikle belirtildiği için doğru yanıt kültürleşmedir.
2. soruKolay
Dijital yayın platformları, farklı ülkelerdeki izleyicilere aynı anlatı kalıplarına sahip dizileri eş zamanlı sunmaktadır. İzlenme verileriyle belirlenen içerikler kısa sürede çoğaltılmakta; yerel anlatılar bile daha geniş kitlelere ulaşabilmek için benzer süre, karakter ve çatışma düzenlerine uydurulmaktadır. İzleyicinin seçimi varmış gibi görünse de karşısına çıkan seçeneklerin önemli bölümü aynı üretim ölçütleriyle biçimlenmektedir.
Bu parçada kültürün hangi yönü eleştirilmektedir?
Cevabı göster
Cevap: B — Kültürel ürünlerin kitlesel üretimle standartlaşması
Kısaca — Dijital platformların izlenme verilerine göre yerel anlatıları bile aynı şablonlara sokup tekdüze içerikler üretmesi, kültürel ürünlerin kitlesel üretimle standartlaşması yönünü eleştirmektedir.
Metinde sunulan içeriklerin görünürde çok çeşitli olmasına rağmen arka planda aynı endüstriyel kalıplarla üretildiği ve yerel farklılıkların silindiği vurgulanmaktadır. Bu durum sosyolojide kitle kültürü ve kültür endüstrisi kavramlarıyla açıklanan standartlaşma tehlikesidir. Parçadaki eleştiri teknolojinin kendisine değil, kültürel üretimin kâr ve izlenme odaklı kalıplara hapsedilerek özgünlüğünü yitirmesine yöneliktir.
3. soruOrta
İki toplum da adaleti temel bir değer saymaktadır. Bunlardan biri, kaynakların herkese eşit paylaştırılmasını adaletin gereği kabul ederken diğeri, katkısı fazla olana daha fazla pay verilmesini adil bulmaktadır. Böylece aynı soyut değer, toplumların tarihsel deneyimleri ve diğer kabulleriyle ilişkilendiğinde farklı davranış kurallarına kaynaklık etmektedir.
Bu örnekten kültürel değerlerle ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
Cevabı göster
Cevap: A — Aynı değer, farklı kültürel bağlamlarda farklı normlarla somutlaşabilir.
Kısaca — Adalet değerinin bir toplumda herkese eşit pay verme, diğerinde ise katkıya göre pay alma kuralıyla uygulanması, aynı değerin farklı kültürel bağlamlarda farklı normlarla somutlaşabileceğini gösterir.
Değerler neyin iyi ve adil olduğunu belirten soyut hedeflerdir; normlar ise bu hedefleri hayata geçiren somut davranış kurallarıdır. Parçada görüldüğü gibi her iki toplum da adalet değerini benimsemekte ancak bu değeri kendi tarihsel ve kültürel anlayışlarına göre birbirinden çok farklı paylaşım kurallarıyla (normlarla) uygulamaktadır. Bu nedenle ortak bir değere sahip olmak, her toplumun aynı kuralları benimseyeceği anlamına gelmez.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.