Tersiyer bir alkol, hidroksil grubunu taşıyan karbonda hidrojen bulunmadığı için karbon iskeleti bozulmadan yükseltgenemez; primer alkol önce aldehite sonra karboksilik aside, sekonder alkol ise ketona dönüşür.
Metanolün yükseltgenmesiyle önce metanal, ardından metanoik asit oluşması bu basamakların tipik bir örneğidir. Alkoller, Eterler, Aldehit-Ketonlar, Karboksilik Asitler ve Esterler konusu bu sınıfların fiziksel özelliklerini ve birbirine dönüşümünü işler. Eter molekülleri kendi aralarında hidrojen bağı kuramadığından aynı formüllü alkollerden daha düşük sıcaklıkta kaynar.
Karboksilik asit ile alkolün tepkimesi ester ve su verir. Sorular çoğunlukla bir yükseltgenme ya da indirgenme ürününü bulmayı veya öncüllü yargıları değerlendirmeyi ister.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruOrta
Propan-2-ol, karbon iskeleti korunarak uygun koşullarda yükseltgendiğinde oluşan karbonil bileşiği aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: E — Propanon
Kısaca — Propan-2-olün yükseltgenmesiyle oluşan karbonil bileşiği propanondur.
Propan-2-ol (CH3−CH(OH)−CH3) bileşiğinde −OH grubunun bağlı olduğu karbon atomu iki ayrı karbon atomuna bağlı olduğu için sekonder (ikincil) bir alkoldür. Sekonder alkoller bir kademe yükseltgendiğinde karbonil grubu zincir ortasında yer alan ketonlara dönüşür. Üç karbonlu iskelet korunduğunda oluşan keton propanon (aseton) adını alır. Primer alkol olan propan-1-olün yükseltgenmesiyle oluşan aldehit (propanal) ile karıştırmamak gerekir.
2. soruKolay
Etanalın indirgenmesiyle oluşan organik bileşik aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Etanol
Kısaca — Etanalın indirgenmesiyle primer alkol olan etanol oluşur. İki karbonlu aldehit etanal (CH3CHO) indirgendiğinde karbonil grubundaki pi bağı açılarak hidrojen bağlanır: CH3CHO+H2→CH3CH2OH. Aldehitlerin bir basamak indirgenmesi birincil (primer) alkol verir; ürün etanoldür. Etanoik asit etanalın yükseltgenme ürünüdür. Eten bir alken, propanon bir keton, dimetil eter bir eterdir; bunlar bu indirgeme ile oluşmaz.
3. soruOrta
Etanoik asitle ilgili,
I. Karboksil grubu içerir.
II. Molekülleri arasında hidrojen bağı kurabilir.
III. Metanol ile tepkimesinden metil etanoat oluşabilir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: E — I, II ve III
Kısaca — Verilen öncüllerin tümü (I, II ve III) doğrudur.
Etanoik asit (CH3COOH), yapısında bir karboksilik asit grubu olan −COOH bulundurduğu için I. öncül doğrudur. Karboksil grubundaki −OH yapısı sayesinde molekülleri arasında dimerleşmeye varan kuvvetli hidrojen bağları kurabilir; bu nedenle II. öncül doğrudur. Bir karboksilik asit ile bir alkolün (metanol) tepkimesinden ester ve su oluştuğu için CH3COOH+CH3OH→CH3COOCH3+H2O tepkimesiyle metil etanoat meydana gelir ve III. öncül de doğrulanır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.