Margarin, sıvı bitkisel yağların hidrojenlenerek katılaştırılmasıyla üretilir.
Kimya Her Yerde konusu, mutfaktan banyoya gündelik yaşamda karşılaşılan maddelerin kimyasını ele alır: sabun ve deterjanların temizleme mekanizması, çamaşır suyu ve tuz ruhu gibi temizlik maddelerinin güvenli kullanımı, gıda katkı maddeleri, ilaçların farklı formları, kozmetikler ve yağ üretimindeki işlemler.
Çamaşır suyu ile tuz ruhunun bir arada kullanılması zehirli klor gazı açığa çıkardığı için tehlikelidir. Sorular genellikle gündelik bir durumu anlatır ve kullanılan maddenin adını, bir işlemin amacını ya da bir uyarının nedenini sorar. Seçenekler kısa adlar veya ad ile amaç eşleşmeleridir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bir yağ üretim tesisinde ayçiçek yağı soğutularak içindeki donma noktası yüksek olan fraksiyonlar (balmumu benzeri maddeler) çöktürülüp ayrılmaktadır. Bu işleme verilen ad ve işlemin temel amacı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
Cevabı göster
Cevap: B — Vinterizasyon — soğukta katılaşan fraksiyonları ayırarak yağın düşük sıcaklıkta berrak kalmasını sağlama
Kısaca — Bitkisel yağların soğutularak yüksek erime noktasına sahip mumsu maddelerin çöktürülüp süzülmesi işlemine vinterizasyon denir ve amacı yağın buzdolabı sıcaklığında bile berrak kalmasını sağlamaktır.
Vinterizasyon adı İngilizce kış anlamına gelen ‘winter’ sözcüğünden türetilmiştir; yağ kademeli olarak soğutulduğunda içinde bulunan stearin ve vakslar kristalleşir ve filtre edilerek ayrılır, böylece yağ soğukta dahi donup bulanıklaşmaz. En güçlü çeldirici olan rafinasyon; ham yağdaki serbest yağ asitlerini, ağır kokuları ve zamkı uzaklaştıran genel kimyasal temizleme sürecidir. Riviera sızma ile rafine yağın karışımı, hidrojenasyon margarin yapımı, pastörizasyon ise ısıl mikrop gidermedir; dolayısıyla doğru yanıt soğukta katılaşan fraksiyonları ayırarak yağın berrak kalmasını sağlayan vinterizasyondur.
2. soruOrta
Bir hemşire, aşı ve bazı ilaçların sindirim sisteminden geçmeden doğrudan vücuda verilmesi gerektiğini söylüyor. Böylece ilaç hem bozunmadan kalır hem de daha hızlı etki gösterir.
Hemşirenin anlattığı bu uygulama yolu hangi ilaç formuyla gerçekleştirilir?
Cevabı göster
Cevap: D — İğne
İğne (enjeksiyon), ilacı sindirim sistemine uğramadan damara veya kasa doğrudan verir; bu nedenle etki hızlıdır ve ilaç mide asidinde bozunmaz.
3. soruKolay
Çamaşır suyu, beyazlatma ve mikropları öldürme amacıyla kullanılan bir hijyen maddesidir.
Çamaşır suyuna bu etkisini kazandıran etken bileşik aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — NaOCl
Kısaca — Çamaşır suyunun ağartıcı ve mikrop öldürücü etken maddesi sodyum hipoklorittir (NaOCl).
Evlerde kullanılan çamaşır suyu, sodyum hipokloritin (NaOCl) seyreltik sulu çözeltisidir. Yapısındaki hipoklorit iyonu (ClO−) son derece güçlü bir yükseltgen olduğu için renk maddelerinin kimyasal bağlarını parçalayarak ağartma yapar ve mikroorganizmaların hücre zarlarını tahrip ederek hijyen sağlar. Çeldiricilerde yer alan NaOH lavabo açıcı sud-kostik, Na2CO3 çamaşır sodası, NaCl ise yemek tuzudur. Özellikle çamaşır sodası (Na2CO3) ile çamaşır suyunu (NaOCl) birbirine karıştırmamaya dikkat etmelisin.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.