Dört farklı grup taşıyan bir karbon atomu, ayna görüntüsüyle üst üste çakışmayan iki molekülün oluşmasına yol açar; sağ ve sol el gibi bu iki yapıya enantiyomer denir ve düzlem polarize ışığı zıt yönlere çevirirler.
İzomerlik ve Optik Aktiflik konusu, aynı molekül formülüne sahip bileşiklerin farklı yapılarını üç ana başlıkta ele alır: atomların bağlanma sırası değişen yapı izomerleri, çift bağın iki yanındaki grupların konumu değişen cis ve trans izomerleri, kiral merkezden kaynaklanan optik izomerler.
Çift bağı zincirin ortasında bulunan büten, cis ve trans biçimleriyle geometrik izomerliğin bilinen bir örneğidir. Sorularda belirli koşulları sağlayan izomer sayısı istenir ya da izomer çiftleriyle ilgili yargılar karşılaştırılır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruZor
Molekül formülü C5H10O olan, açık zincirli, doymuş ve yalnızca bir karbonil grubu içeren aldehit ve ketonların tüm yapı izomerleri sayılıyor.
Bu koşulları sağlayan toplam kaç yapı izomeri vardır?
Cevabı göster
Cevap: C — 7
Kısaca —C5H10O kapalı formülüne sahip 4 aldehit ve 3 keton olmak üzere toplam 7 yapı izomeri yazılabilir.
Aldehitlerde karbonil grubu zincirin ucunda yer alır (—CHO); 5 karbonlu düz zincirde pentanal, 4 karbonlu zincirde metil bağlı 2-metilbütanal ve 3-metilbütanal ile 3 karbonlu zincirde iki metil bağlı 2,2-dimetilpropanal olmak üzere 4 farklı aldehit izomeri bulunur.
Ketonlarda ise karbonil grubu zincir içinde yer alır (—CO—); düz zincirde pentan-2-on ve pentan-3-on ile dallanmış yapıda 3-metilbütan-2-on olmak üzere 3 farklı keton izomeri yazılabilir.
Böylece bu koşulları sağlayan toplam izomer sayısı 4+3=7’dir.
Dallanmış izomerlerden özellikle 2,2-dimetilpropanal veya 3-metilbütan-2-on yapısını gözden kaçıran öğrenciler toplam sayıyı eksik bularak 5 veya 6 cevabına yönelebilir.
2. soruOrta
1,2-Dikloroetenin (ClHC=CHCl) cis ve trans olmak üzere iki geometrik izomeri vardır. Cis izomerde iki Cl atomu çift bağın aynı tarafında, trans izomerde karşı taraflarında bulunur.
Buna göre bu iki izomerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: B — Cis izomer polardır ve kaynama noktası trans izomerinkinden yüksektir.
Cis izomerde iki Cl atomu çift bağın aynı tarafında olduğundan C−Cl bağ dipolleri birbirini destekler ve molekül polardır. Trans izomerde Cl atomları karşı tarafta olduğundan dipoller birbirini götürür ve molekül apolardır. Polar cis izomerinde dipol-dipol etkileşimleri daha güçlü olduğu için kaynama noktası trans izomerinkinden yüksektir. İki izomerin mol kütlesi aynıdır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.