Amonyum klorür suda çözündüğünde çözelti asidik olur, çünkü zayıf bir bazdan gelen amonyum iyonu suya proton verir; buna hidroliz denir.
Tampon Çözeltiler ve Tuz Çözeltilerinde Hidroliz konusu, bir tuzun hangi asit ve bazdan türediğine bakarak çözeltinin asidik, bazik ya da nötr olacağını kestirmeyi öğretir. Tampon ise zayıf bir asitle onun konjuge bazından, örneğin amonyakla amonyum klorürden oluşan ve az miktarda asit ya da baz eklendiğinde pH'ını büyük ölçüde koruyan karışımdır.
Soruların çoğu kısa köklüdür: verilen karışımlardan hangisinin tampon olduğu ya da hangi tuz çözeltisinin bazik olduğu sorulur ve seçenekler formüllerden veya öncül kombinasyonlarından oluşur.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
CH3COONa, zayıf asit olan CH3COOH ile kuvvetli baz olan NaOH’ın oluşturduğu tuzdur. Suda çözündüğünde anyon ortamdaki dengeyi etkiler.
Bu tuzun sulu çözeltisinin niteliği nedir?
Cevabı göster
Cevap: B — Bazik
Kısaca — Zayıf asit ve kuvvetli bazdan türeyen CH3COONa tuzunun anyonu suda hidrolize uğrayarak ortama OH− iyonu verdiği için sulu çözeltisi baziktir.
Sodyum asetat (CH3COONa) suda çözündüğünde Na+ ve CH3COO− iyonlarına ayrışır. Kuvvetli bazdan gelen Na+ iyonu su ile etkileşmezken, zayıf asidin eşlenik bazı olan asetat iyonu (CH3COO−) su molekülleriyle hidroliz tepkimesi verir: CH3COO−(suda)+H2O(s)⇌CH3COOH(suda)+OH−(suda). Bu denge tepkimesi sonucunda ortamdaki hidroksit (OH−) derişimi artarak hidrojen (H+) derişiminin üzerine çıkar; dolayısıyla çözelti bazik nitelik kazanır. ‘Bütün tuz çözeltileri nötrdür’ genellemesine kapılarak nötr seçeneğine yönelmek öğrenciler arasında en yaygın kavram yanılgısıdır.
2. soruKolay
Aşağıdaki sulu karışımlardan hangisi tampon çözelti oluşturur?
Cevabı göster
Cevap: D — HF ve NaF
HF zayıf asittir; NaF suda çözünerek onun eşlenik bazı olan F− iyonunu sağlar. Eklenen az miktardaki asidi F−, bazı ise HF tüketerek pH değişimini sınırlar. Bu nedenle HF ve NaF karışımı tampon çözelti oluşturur; doğru cevap D’dir.
3. soruKolay
Aşağıdaki tuzlar verilmiştir: I. NaCl, II. CH3COOK, III. KNO3.Buna göre bu tuzlardan hangilerinin sulu çözeltisi baziktir?
Cevabı göster
Cevap: D — Yalnız II
Kısaca — Sulu çözeltisi bazik olan tuz yalnız II numaralı CH3COOK’tır.
Bir tuzun sulu çözeltisinin asidik ya da bazik olmasını, zayıf asit veya zayıf bazdan gelen iyonların suyla hidroliz olması belirler. CH3COOK, zayıf bir asit olan CH3COOH ile kuvvetli bir baz olan KOH’ın tepkimesinden oluşan bazik bir tuzdur; zayıf asitten gelen asetat (CH3COO−) anyonu suda hidrolize uğrayarak ortama OH− iyonu verir. NaCl ve KNO3 ise kuvvetli asit ile kuvvetli bazın nötrleşmesiyle oluştuklarından anyon ve katyonları hidroliz olmaz, sulu çözeltileri nötrdür.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.