Propene hidrojen katıldığında çift bağ açılır ve doymuş bir alkan olan propan oluşur; katılma tepkimesinde atomlar molekülden kopmaz, yalnızca yeni atomlar eklenir.
Organik Tepkimeler (Katılma, Yanma, Yükseltgenme, Esterleşme) konusu bu dört tepkime türünü tanımayı, ürünlerini yazmayı ve mol ilişkilerini kurmayı kapsar. Hidrokarbonların tam yanması karbon dioksit ve su verir; yükseltgenme alkolleri aldehit, keton ya da asitlere dönüştürür; esterleşmede karboksilik asit ile alkolden ester ve su oluşur, tersi ise hidrolizdir.
AYT Kimya testinde iki ayrı tepkimede tüketilen ya da oluşan madde miktarlarını karşılaştırmak, ardışık tepkimelerin son ürününü belirlemek ve öncüllü yargıları değerlendirmek gerekir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
İki ayrı kabın her birinde 0,20 mol eten bulunmaktadır. Birinci kaptaki eten yeterli Br2 ile katılma, ikinci kaptaki eten ise yeterli O2 ile tam yanma tepkimesine giriyor.
Buna göre,
I. Birinci kapta 0,20 mol Br2 tüketilir.
II. Katılma ürünü 1,2-dibromoetandır.
III. İkinci kapta 0,40 mol CO2 ve 0,40 mol H2O oluşur.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: E — I, II ve III
Kısaca — Verilen öncüllerin tümü (I, II ve III) doğrudur.
Eten (C2H4) molekülünde bir adet pi bağı bulunduğundan 0,20 mol eten, bire bir oranda 0,20 mol Br2 ile katılma tepkimesi verir (I doğru). Katılma sırasında çift bağ açılarak brom atomları komşu karbonlara bağlanır ve 1,2-dibromoetan bileşiği oluşur (II doğru). Etenin tam yanma denklemi C2H4+3O2→2CO2+2H2O olduğundan, 0,20 mol etenden katsayılar gereği ikişer katı kadar, yani 0,40 mol CO2 ve 0,40 mol H2O açığa çıkar (III doğru).
2. soruOrta
Yakıt olarak kullanılan metan gazı (CH4), yeterli miktarda oksijenle tamamen yakılıyor.
Buna göre tam yanma sonucu oluşan ürünler aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: D — CO2 ve H2O
Tam yanmada karbon tamamen CO2’ye, hidrojen ise H2O’ya dönüşür. CO veya isli karbon ancak oksijenin yetersiz olduğu eksik yanmada oluşur.
3. soruOrta
0,10 mol etin uygun koşullarda suyla tamamen katılma tepkimesine sokuluyor. Oluşan kararlı organik ürün 0,10 mol aseton ile birleştirilip aldehitleri ketonlardan ayırt etmekte kullanılan yükseltgen bir ayıraçla tepkimeye sokuluyor.
Bu ayıraç karışımdaki bileşiklerden hangisini yükseltger?
Cevabı göster
Cevap: A — Yalnız etinin katılma ürününü
Kısaca — Etine su katıldığında bir aldehit olan etanal oluşur; ayıraç yalnızca aldehitleri yükseltgeyebildiğinden karışımdaki bileşiklerden yalnızca etinin katılma ürünü yükseltgenir.
Alkinlere asidik ortamda su katıldığında keto-enol tautomerleşmesi gerçekleşir ve 2 karbonlu tek alkin olan etine su katılmasıyla asetaldehit (etanal) elde edilir. Karışımdaki diğer bileşik olan aseton ise 3 karbonlu bir ketondur. Tollens veya Fehling gibi ayıraçlar aldehitleri karboksilik aside yükseltgerken ketonlar bu koşullarda yükseltgenmeye karşı dirençlidir ve tepkime vermez. Alkinlere su katılmasının genel olarak keton verdiğini düşünüp etinin istisna olduğunu unutanlar veya karbonil grubunun her iki bileşikte de yükseltgeneceğini varsayanlar diğer seçeneklere düşebilmektedir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.