Etanol ile dimetil eter aynı molekül formülüne sahiptir, ama biri hidroksil grubu taşıyan bir alkol, diğeri iki karbonu oksijen köprüsüyle bağlayan bir eterdir; bu yüzden kaynama noktaları ve tepkimeleri birbirinden çok farklıdır.
Organik Bileşiklerde Fonksiyonel Gruplar ve Adlandırma konusu, bir molekülün davranışını belirleyen atom gruplarını tanımayı ve bileşikleri IUPAC kurallarıyla adlandırmayı kapsar. Adlandırmada fonksiyonel grubu içeren en uzun zincir seçilir, gruba en küçük numara verilir ve grubun türü sona eklenen ekle gösterilir.
Sorularda yarı açık formülü verilen bileşikteki grubu bulmak, hangi bileşiklerde belirli bir grubun bulunduğunu söylemek veya izomerlik içeren öncüllü yargıları değerlendirmek gerekir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
CH3CH2CHO bileşiğinde bulunan oksijenli fonksiyonel grup aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Karbonil grubu
Kısaca —CH3CH2CHO bileşiğindeki −CHO yapısı bir karbonil (C=O) grubu içerir.
Formüldeki −CHO yapısında karbon ile oksijen arasında çift bağ bulunur; bu C=O düzeni karbonil grubudur (bileşik propanaldır). Karboksil grubunda karbonile ayrıca bir −OH, ester grubunda ise bir −OR bağlanır; bu bileşikte ikisi de yoktur. Hidroksil grubu tek başına bir −OH, eter grubu ise iki alkil arasındaki oksijen köprüsüdür ve formülde bunlara rastlanmaz. Bu nedenle bileşikteki oksijenli fonksiyonel grup karbonil grubudur.
2. soruOrta
Üç organik bileşiğin yarı açık formülleri şöyledir: X: CH3CH2COOH; Y: CH3COOCH3; Z: CH3CH2OH.Buna göre hangi bileşiklerde karbonil grubu bulunur?
Cevabı göster
Cevap: D — X ve Y
Kısaca — Karbonil grubu içeren bileşikler X ve Y’dir.
Karbonil grubu, bir karbon atomunun oksijene çift bağla bağlanmasıyla (C=O) oluşan gruptur. X bileşiği bir karboksilik asit (propanoik asit) olup −COOH yapısının içinde karbonil grubu taşır; Y bileşiği bir ester (metil asetat) olup −COO− yapısında karbonil grubu içerir. Z bileşiği ise bir alkoldür (etanol) ve oksijen atomu yalnızca tekli bağlarla bağlı olduğundan (−OH) yapısında karbonil bulunmaz. Alkollerin oksijen içermesinden dolayı karbonil içerdiğini sanmak bu sorudaki en temel çeldiricidir.
3. soruOrta
Molekül formülleri C3H6O olan, açık zincirli ve karbonil grubu içeren X ve Y bileşiklerinden X, Tollens ayıracıyla tepkime verirken Y vermez.
Buna göre,
I. X aldehittir.
II. Y ketondur.
III. X ve Y yapı izomeridir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: E — I, II ve III
Kısaca —C3H6O formülüne sahip açık zincirli bileşiklerden Tollens ayıracıyla tepkime veren X propanal (aldehit), tepkime vermeyen Y ise propanon (keton) olup bu iki bileşik birbirinin fonksiyonel grup yapı izomeridir.
Genel formülü CnH2nO olan tek oksijenli açık zincirli karbonil bileşikleri aldehit ya da ketondur. Aldehitler yapılarındaki karbonil karbonuna bağlı hidrojen atomu sayesinde Tollens ayıracındaki Ag+ iyonlarını indirgeyerek gümüş aynası oluştururken, en küçük keton olan 3 karbonlu aseton (propanon) Tollens ayıracıyla yükseltgenme tepkimesi vermez; bu nedenle I ve II. öncüller doğrudur. Kapalı formülleri aynı (C3H6O) fakat fonksiyonel grupları farklı olan propanal ve propanon birbirinin fonksiyonel grup izomeri olduğundan III. öncül de doğrudur. Dolayısıyla verilen ifadelerin tümü (I, II ve III) doğrudur.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.