Buz suyun üstünde yüzer, çünkü donarken su molekülleri hidrojen bağlarıyla düzenli ve boşluklu bir yapı kurar ve katı hâl sıvıdan daha az yoğun olur.
Kimyasal Türler Arası Etkileşimler konusu, iyonik, kovalent ve metalik bağ gibi güçlü etkileşimlerle dipol-dipol, hidrojen bağı ve London kuvvetleri gibi zayıf etkileşimleri ayırt etmeyi öğretir. Bir değişim sırasında hangi etkileşimin koptuğu, olayın fiziksel mi kimyasal mı olduğunu belirler.
Sorular çoğunlukla Lewis yapılarını yorumlatır, etkileşimleri güçlerine göre sıralatır ya da bir değişimin türünü sorgular. Seçeneklerde sıralamalar, sayısal değerler ve öncüllü yargılar yer alır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruOrta
Bir olayda su molekülleri arasındaki hidrojen bağları kırılıp yeniden oluşurken H−O bağları bozulmamıştır.
Buna göre bu olay için hangisi söylenebilir?
Cevabı göster
Cevap: E — Fiziksel değişimdir.
Kısaca — Molekül içi güçlü kovalent bağlar (H−O) bozulmayıp yalnızca moleküller arası zayıf hidrojen bağları etkilendiği için bu olay fiziksel değişimdir; çünkü yalnızca zayıf etkileşimler etkilenmiştir.
Fiziksel değişimlerde maddenin kimlik özelliği değişmez ve olay sadece tanecikler arası çekim kuvvetlerinin (örneğin hidrojen bağlarının) kırılıp yeniden oluşmasıyla gerçekleşir. Fiziksel hâl değişimlerinde de ısı alışverişi ve enerji değişimi yaşandığından, ‘enerji değişimi olduysa olay kimyasaldır’ düşüncesi öğrencilerin en çok aldandığı kavram yanılgısıdır.
2. soruKolay
NH3 molekülünün Lewis elektron nokta formülü çizildiğinde azot atomu üzerinde bulunan bağ yapmayan (ortaklanmamış) elektron çifti sayısı kaçtır? (Atom numaraları: H:1,N:7.)
Cevabı göster
Cevap: B — 1
Azotun 5 değerlik elektronu vardır; üçü üç hidrojen atomuyla bağ oluşturur, kalan iki elektron bir ortaklanmamış çift olarak azot üzerinde kalır. Bu nedenle ortaklanmamış çift sayısı 1’dir.
3. soruKolay
Aşağıda moleküller ve iyonlar arasındaki üç farklı etkileşim verilmiştir:
I. Na+ iyonu ile H2O molekülü arasındaki etkileşim
II. HCl molekülleri arasındaki etkileşim
III. Ar atomları arasındaki etkileşim
Bu etkileşimlerin güçleri arasındaki sıralama aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — I > II > III
Kısaca — Zayıf etkileşimlerin bağıl kuvvet sıralaması iyon-dipol > dipol-dipol > London şeklinde olduğundan doğru sıralama I > II > III’tür.
Verilen öncüllerdeki etkileşim türlerini belirleyelim: I’de bir katyon olan Na+ ile polar H2O molekülü arasında iyon-dipol etkileşimi gerçekleşir. II’de polar HCl moleküllerinin kalıcı dipolleri arasında dipol-dipol etkileşimi etkindir. III’te ise soy gaz olan apolar Ar atomları arasında yalnızca anlık kutuplanmalarla oluşan zayıf London kuvvetleri bulunur. Net bir iyon yükü içeren iyon-dipol çekimleri kalıcı dipol-dipol çekimlerinden, kalıcı dipol-dipol çekimleri de geçici London kuvvetlerinden belirgin biçimde daha güçlüdür. Bu nedenle etkileşim kuvvetleri I > II > III şeklinde sıralanır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.